Novi spomenik u Austriji: Srbin sa frulom u Braunauu

Srpsko udruženje “Danica” i austrijski zvaničnici su otkrili su spomen obeležje srpskim stradalnicima Velikog rata, a idejni tvorac je istoričar Zoran Šijaković

Piše: Marko Lopušina

“POKAŽITE U IME MIRA SVOJA KRASNA LICA. VEČNAJA PAMJAT!“ (“ZEIGT IM NAMEN DES FRIEDENS EURE LIEBENSWERTEN GESICHTER. IN EWIGER ERINNERUNG!”)

Ovo je poruka mira u javnom prostoru Austrije, ovo je kultura sećanja, naša istorija, obarzovanje i digitalizacija srpstva u tuđini – smisao je postanemnta na novom spomeniku Srbima u Braunauu, koji je otvoren 29. oktobra ove godine.

Svečano otkrivanje spomen obeležja, organizovalo je Kulturno udruženja “Danica-Austrija” na Vojničkom groblju Braunau-Hazelbah (Soldatenfriedhof Braunau-Haselbach, Rupert Gugg-Straße 16, 5280 Braunau/Inn). Nakon progodnih komemorativnih obraćanja, spomenik su otkrili dr Jozef Piringer, bivši guverner Gornje Austrije i predsednik Udruženja seniora Gornje Austrije (OÖSB), prof. dr Franc Šauzberger i prof. dr Volfgang Rorbah predsednik Instituta regiona Evrope (IRE) i potpredsednik Austrijsko-srpskog društva (ÖSG), kao i Zoran Šijaković, predsednik Kulturnog udruženja “Danica”.

Spomen obeležje stradalnicima Velikog rata nalazi se na Groblju logora ratnih zarobljenika „k. u. k. Kriegsgefangenenlager“ u Braunauu na Inu, Austrija. Idejni tvorac projekta je istoričar umetnosti Zoran Šijaković, koji je tom prilikom izjavio:

– Želja je da se podizanjem spomenika pošaljemo poruka mira u svet, time skrenemo pažnja javnosti na žrtve logora ratnih zarobljenika u Braunau i naravno, odamo počast svim stradalima.

Po saznanju da na pomenutom groblju leže posmrtni ostaci pokopanih Srba, udruženje “Danica”, 2015. godine, po prvi put organizuje javni pomen stradalima, na Vojničkom groblju u Braunau. A daljim istraživanjem i studiranjem knjiga umrlih objavljenih od strane prof. dr Gordane Ilić Marković i „Austrijskog crnog krsta“, dolazi do identifikacije konkretnih imena, sahranjenih vojnika i civila.

U Austriji danas ima 78 spomenika ratnih stradanja Srba u balkanskim i svetskim ratovima, ali na većini njih nema monumenta, koji bi te srpske trajno tragove obeležio. Logor ratnih zarobljenika „k. u. k. Kriegsgefangenenlager“ u Braunau na Inu, formiran je 1914. godine i brojao je u izvesnim momentima preko 30.000 vojnika i civila, u najvećem broju, ruskih i italijanskih ali takođe i Mađara, Srba i ostalih.

Istraživanja vođena u sklopu realizacije projekta, potvrđuju dolazak prvih srpskih zarobljenika u logor, 1915. godine. S obzirom na veliki broj preminulih usled epidemija tifusa, španske gripe ali i loših higijenskih uslova, hladnoće, gladi i iscrpljenosti, iste godine, u sklopu logora, formirano je i groblje, na kome su sahranjivani zatočenici.

-Istorijske činjenice jasno govore, da su posmrtni ostaci zatočenika, na groblju logora ratnih zarobljenika „ u. k. Kriegsgefangenenlager“ u Braunau na Inu, sahranjivani u periodu od 1915. do 1918. godine. Pomenuto groblje danas je oaza mira i spomen obeležje na 1.500 preminulih za vreme Velikog rata o kome se brine „Austrijski crni krst“ i Opština Braunau. Groblje je u proteklim decenijama pretrpelo nekoliko rekonstrukcija, kao i prekopavanja i premeštanja posmrtnih ostataka, te se više sa sigurnošću ne može definisati, gde se tačno nalaze ostaci preminulih Srba – otkrio je Šijaković.

Upravo iz pomenutih razloga, da je groblje u proteklim decenijama pretrpelo nekoliko rekonstrukcija, prekopavanja i premeštanja posmrtnih ostataka, udruženje “Danica”, pokrenulo je inicijativu za postavljanjem obeležja po ugledu na tradicionalne spomenike krajputaše. Ova vrsta spomenika najčešće je obeležje poginulom pokojniku kome se ne zna grob a rasprostranjena je u čitavoj Srbiji a naročito u njenom zapadanom i istočnom delu.

Na spomeniku, sačinjenom od belgijskog granita (kvadar sa reljefom, 1,5 t.), veličine 150x70x50 cm, uklesan je Srpski seljak sa frulom i epiftaom. Epitaf je na srpskom jeziku i ćiriličnom pismu, sa prevodom na nemački jezik. Prevodi na dalje strane jezike i samo značenje poruke, moći će se preuzeti sa internet stranice, uz pomoć u spomenik intgerisanog QR-koda. Stoga će na spomenik biti uklesan zatvorenik sa frulom, odnosno muzičkim istrumentom, umesto sa oružjem!

-Kao motiv, za na spomeniku uklesanog srpskog zatvorenika sa frulom, poslužila je fotografija poznatog frulaša iz Župe, Ranka Čevrljakovića (1904-1984) iz sela Bobote. U Rankovom mestu i danas se spominje, da ni jedno veselje nije moglo proći, bez njegovog „svirajčeta“ – objašnjava Zoran Šijaković.

Geodetskim merenjem od strane građevinske kompanije „Hütter & Wagner GesmbH“, ustanovljeni su parametri za izlivanje temelja, neophodnog za postavljanje novog spomenika na Vojničkom groblju u Braunau na Inu. Od svog osnivanja 1883. godine, ova građevinska kompanija razvila se u svestranog izvođača, poznatog po odličnom kvalitetu gradnje i stručnosti.

Kulturno udruženje Srba obeležje posvećuje svojim kolegama, muzičarima, glumcima, stvaraocima, koji su boravili pa i stradali u sabirnim logorima sličnim onom u Braunau, o čemu postoje brojni istorijski spisi i svedočenja. „Danica“ je osnovana krajem 1999. godine u Salcburgu sa ciljem negovanja i prezentacije kulturnog nasledja jugoistočne Evrope i prostora Balkana u Austriji. Osnivač udruženja je muzičar, koreograf i istoričar umetnosti Zoran Šijaković.

Nakon osnivanja, udruženje se posvetilo kulturno-umetničkom i prosvetnom radu, okupljajući svojom delatnošću veliki broj pristalica. Ima igrački ansambl i vokalno-inctrumentalni ansambl čiju stalnu postavu čine nekadašnje studentkinje i studenti univerziteta „Mocarteum“ u Salzbugu, koji žive i rade širom dijaspore. Ansambl je gostovao je na skoro svim značajnijim binama u Austriji, Nemačkoj, Švajcarskoj i na mnogobrojnim festivalima širom Evrope. Vlada Gornje Austrije odlikovala je osnivača udruženja za njegov dosadašnji stvaralački rad. Sedište mu je u Salcburgu.

Srpski aktivista, predsednik Zoran Šijaković, Novosađanin po rođenju (1970.) maturirao je u srednjoj saobraćajnoj školi “Pinki”. Folklorom i muzikom se bavio u KUD „Pavel Jozef Šafarik“. Studirao je istoriju umetnosti i interkulturalnog menandžmenta. Odlazi 1991. godine u Austriju i radi kao učitelj igranja i nastupa kao solo plesač. Osniva (1999) u Salcburgu Udruženje umentika “Danica”, koje se bavi muzikom, igrom, slikarstvom, književnošću i širenjem srpske kulture.

Oragnizator je mnogih kulturnih manifestacija: pozorišne predstave „Jelena i Jozef“, „Kafana kod Jeremije“, „Ti, ja i Vuk“, koncerata „Muzički duel“, „Četrdeset godina beogradskog ansambla “Narakord “ i „ Srpske arije”, angažman u Salzburškoj filharmoniji, nastupa sa muzičkim ansamblima “Danica” i “Narakord” širom Evrope.

Priredio je muzejsku postavku „Srbi u Braunau – 100 godina“, koja je doživela veliki uspeh. Učestvuje u humanitarnim akcijama. Političku karijeru započinje 2003. godine kada je po prvi put izabran u saziv gradske Skupštine austrijskog grada Braunau na Inu. Nosioc je zvanja Ambasadora integracije Republike Austrije, koje mu je dodeljeno na inicijativu tada ministra inostranih poslova, a sada premijera Sebastijana Kurca. Ima zvanje Majstora umetničke gilde IKG (Innviertler Künstlergilde), čime se stavlja u ravan sa značajnim imenima iz sveta kulturnog stvaralaštva, slikarstva i muzike.

Dobitnik je Zlatne znače KPZS, 2006. Proglašen je Salzburžaninom godine i uvršten u 100 najpopularnijih građana tog grada, 2010. Vlasnik je dva prestižna priznanja Ministarstva kulture Austrije: „Fairness Award“ i „culture connected“, 2012. godine, kao i priznanje “Florian “, pokrajine Gornje Austrije, za dugogodišnji humanitarni rad. Godine 2017. odlikovan je Medaljom za kulturu (Kulturmedaille), najvišim priznanjem za očuvanje kulture Pokrajne Gornje Austrije. Živi u Branau.

Šijaković je inicijator više srpskih znamenja u Austriji. Postavio je spomenik srpskom petlu uz znak sećanja na srpsko-austrijsku ratnu i iseljeničku priču. Sada je incirao izradu i postavku spomenika srpskim borcima iz Prvog svetskog rata. Za umetničku realizaciju spomenika angažovan je umetnik i klesar, višestruki učesnik i pobednik brojnih evropskih takmičenja u oblikovanju kamena, Jeremija Brukbauer i ilustrator i grafičar Herman Ortner.

Partneri u izradi i postavci ovog istorijskoj projekta bili su  Savezno ministarstvo unutrašnjih poslova Republike Austrije, Ministarstva spoljnih poslova Republike Srbije – Uprava za saradnju sa dijasporom i Srbima u regionu, Fond Republike Austrije za budućnost, Pokrajinska Vlada Gornje Austrije, Opština Braunau na Inu  Srpski centar Beč, Opština Sv. Peter na Hartu,Austrijsko-srpsko drustvo (ÖSG), Udruženje srpskih privrednika Austrije, SPOJI – Srpska pravoslavna omladina Inzbruk, Akademija mira Braunau na Inu, privatni sponzori i donatori. Novi donator mogu da daju svoje priloge za održavanje ovog spomenika na račun Udruženja “Danica”.

Naslovna fotografija: Otkrivanje spomenika u Braunauu