Misterije u Svetoj Sofiji koje plaše Turke
Misterija Svete Sofije – Od trenutka kada je Konstantinopolj pao pod Turke i Mohamed Fatiš (Mehmed Osvajač) ušao u Crkvu Svete Sofije na svom belom konju, njegov pogled je dugo ostao prikovan za fresku (mozaik) Isusa Hrista na kupoli.
Tako kažu Turski izvori. Ova nenadmašna pravoslavna crkva postala je epicentar različitih mitova i legendi koji su kružili među osvajačima izazivajući intenzivan osećaj strahopoštovanja za ovo veliko dostignuće pravoslavlja, koje je sada okruženo sa četiri turska minareta.
Ali tokom poslednjih nekoliko godina, izvesni događaji oko Svete Sofije i posebno oko neočekivanog otkrića Anđela u leto 2008. na kupoli, izazvali su među Turcima jak osećaj neizvesnosti i straha za budućnost. U vezi s ovim, isplivale su razne legende i vremenom šokirale muslimane i među njih unele strah. Naime, oni se boje da će crkva ponovo zadobiti svoj pravoslavni identitet i da će se pravoslavlje u njoj ponovo obnoviti, uprkos činjenici da je do 1934. crkva korišćena kao muslimanska bogomolja.
U kontekstu ovih događaja, 20. januara, 2012. godine, neimenovane turske novine su, navodno, objavile prilično zapanjujući članak „Misterija Svete Sofije”, prenose domaći portali. Taj članak prikazuje na suptilan način ovu atmosferu straha koja je u poslednje vreme zahvatila Turke u vezi sa skrivenim stvarima u ovoj hrišćanskoj svetinji i o svim događajima koji će se desiti u budućnosti.
Prvi značajan elemenat preuzet iz tog članka je neopisiv strah koji je otkriven kod Turaka u vezi sa skrivenim krstovima, kako simboličkim tako i nesimboličkim krstovima, koji su pronađeni u unutrašnjosti ove crkve, a takođe su viđeni na osnovi Crkve odozgo. Zato Turci izražavaju veliko strahopoštovanje za poznati „Krst Apostola Andreja” (Svetog Andreja Prvozvanog). Kao što je poznato, on je osnivač Crkve u Konstantinopolju. Kako pišu novine, Krst Svetog Andreja otkriven je na krovu crkve urezan dijagonalno. To je značajan simbol koji ne samo da nije izgubljen tokom vekova Turske okupacije, nego dominira prostorom svojim simboličnim značenjem.
Pored toga, „Justinijanov Krst” izluđuje Turke. Legende takođe upućuju na vrlo stari dragulj koji se mistično našao u Svetoj Sofiji a u stvari potiče iz Egipta i ima veliku moć. Uopšteno govoreći, izgradnja ovog „velikog pravoslavnog arhitektonskog remek-dela”, po istim turskim izvorima, zasnovana na hrišćanskoj simbolici krsta, stvara osećaj strahopoštovanja i straha od budućeg povratka Svete Sofije svojim tradicionalnim stanovnicima, drugim rečima, grčkim pravoslavnim vernicima i hodočasnicima.
Ali pored krstova, Turci ukazuju na druge misteriozne i za njih zastrašujuće stvari koje su nađene u unutrašnjosti crkve. Kao što je poznato iz legendi, pošto je crkva pretvorena u džamiju, sagrađen je dobro poznati muslimanski „mihramp“. To je muslimansko mesto za molitvu. Nalazi se na istočnoj strani crkve, u pravcu Meke. Međutim, veliko interesovanje, po turskim legendama, postoji za ono što je pronađeno ispred mihrampa. Tu je pohranjen kovčeg od bronze pozlaćen zlatom. U ovom kovčegu, kaže legenda, leži telo kraljice Sofije. Najverovatnije je svoje ime dobila prema nazivu crkve – Sveta Sofija. Ova kraljica Sofija i njen kovčeg su povezani, po Turskim legendama, sa zapovešću koja postoji vekovima do danas. Ova zapovest nalaže da niko ne sme da uznemirava kovčeg, čak ni da ga dotakne. Ako se nešto slično desi, onda će po legendi to izazvati vaskrsavanje kraljice Sofije. Ako dođe do toga, onda će zastrašujuća buka uzdrmati celu konstrukciju crkve, pokrećući seizmičke događaje koji će uplašiti Turke.
Ali to nije kraj ove legende o kraljici Sofiji. Na osnovu turskih izvora, kovčeg je zaštićen sa četiri Arhanđela koji se nalaze na kupoli crkve. Ovi Arhanđeli, za koje Turci veruju da postoje, su: Zemprail, Mihail, Israfil (hrišćanski Rafail) i Azrail. Turci kažu da Zemprail štiti vizantijske careve, Mihail štiti crkvu od neprijateljskih napada, dok su Zemprail i Israfil oni koji objavljuju događaje koji vode ka neprijateljskom napadu. Zemprail i Israfil su anđeli koji objavljuju detalje iz ratnih poduhvata Vizantijskih careva. I ova četiri Arhanđela su dodeljena posle pada Carigrada da štite kovčeg kraljice Sofije od opasnosti od nekog bezbožnika koji bi mogao da pokuša da ga otvori i dovede do Drugog Hristovog Dolaska.
Još jedna važna legenda koja se odnosi na muslimane je legenda o „skrivenom Patrijarhu” koja je slična grčkoj legendi o „besmrtnom caru” (Konstantinu Dragašu) koji će se jednog dana vratiti kroz Zlatnu kapiju na carigradskim zidinama i povratiti slavu Konstantinopolja. Kao što je opisano u turskoj tradiciji, na južnoj strani crkve je uzan prolaz. Ovaj prolaz vodi u vrlo stari centralni deo pokriven misterioznim vratima koja se u legendi pominju kao „Zatvorena vrata”. Po Turskim izvorima, kada je Mohamed Fatiš ušao u Konstantinopolj, poslednji grčki pravoslavni Patrijarh i cela njegova pratnja, ušli su kroz ta vrata koja su se za njima zatvorila. Od tog trenutka ovi ljudi su nestali dok su vrata ostala hermetički zatvorena i niko se nikada nije usudio da ih otvori. Svake godine za vreme pravoslavne Vaskršnje službe, kažu turske novine, crvena jaja se pojavljuju ispred ovih vrata. Legenda se završava proročanstvom koje plaši Turke, a koje kaže da kada se vrata otvore u crkvi će se ponovo čuti pevanje pravoslavnih hrišćana. To je razlog zašto su Turci uplašeni i stalno razmišljaju o otvaranju ovih tajanstvenih vrata.
Turske novine izveštavaju o misterioznom podzemnom tunelu koji postoji u centralnom delu u unutrašnjosti Crkve. Kako pišu novine, postoje dvostruka vrata koja vode u veliki tunel. Ovaj tunel, prema pisanju turskih novina, vodi u Prinkoniso (Princezino ostrvo) i skroz do ostrva Proti. Misterija za Turke je kako je ovaj tunel napravljen i kakvu ulogu je igrao u dugoj istoriji Crkve.
Još jedna misterija za Turke je otisak đona velike životinje, možda slona, koji je pronađen na jugozapadnom delu kupole. I ovde se navodi da je to u vezi sa nekim eshatološkim pričama. Po Turcima, ovaj otisak je od konja Mehmeda Osvajača. Ali pitanje je kako je konj mogao da stane na mesto koje je tako visoko na kupoli?
Posebni značaj se pridaje mozaiku koji pokazuje poznate vizantijske careve, kao npr. Jovana Komnina sa Isusom Hristom i cara Konstantina Monomaha sa caricom Zoi. Svi ovi crteži izazivaju izuzetno strahopoštovanje prema grčkoj pravoslavnoj Velikoj crkvi i unutrašnjoj snazi koja izbija iz ovih mozaika. Oni su stvorili različite legende o njihovom eshatološkom simbolizmu. Ovi simboli su povezani sa turskim strahovima od ponovnog uspostavljanja vladavine Svetog Istočnog Rimskog Carstva sa blagoslovom Isusa Hrista.
Naslovna fotografija: Mozaik Isusa Hrista u Svetoj Sofiji
