Svetinja koju je gradio brat Marka Kraljevića

U okkviru serijala „Srpski manastiri i druge svetinje u zemljama regiona“ nastavljamo „šetnju“ kroz Mitropoliju dabrobosansku i u ovom nastavku predstavljamo vam manastire Knežina, Karno, Ozerkovići, Pjenovac, Sase, Sokolica, Toplica i Donje Vardište.

Manastir Knežina je manastir Srpske pravoslavne crkve koji se nalazi u selu Knežina, 11 kilometara od Sokoca. Posvećen je Presvetoj Bogorodici, a sam manastirski hram svetim ravnoapostolnim caru Konstantinu i carici Jeleni. Ova svetinja od 1989. godine odlukom Svetog arhijerskog sinoda Srpske pravoslavne Crkve proglašeje metohom manastira Hilandara.

Te godine, a povodom obeležavanja šest vekova od Kosovske bitke u Knežini je održan veliki narodni sabor i svečano proglašeno otvaranje novog manastira Presvete Bogorodice. Liturgiji i proslavi prisustvovalo je (prema nekim procjenama) oko 100 000 vernika, što je nezapamćeno u istoriji ovih romanijskih krajeva. Gosti su bili predstavnici rimokatoličke crkve kao i islamske vjerske zajednice.

Prema predanju o čemu svedoče temelji, manastir je ovde izgrađen 1371. godine kod izvora Knežine. Graditelj manastira je bio Andrijaš, brat Marka Kraljevića. Andrijaš je tada podigao deset crkvi, od čega su tri bile velike, a ostalih sedam manjih, smještene u obližnjim selima. Jedna crkva se nalazila na mestu današnje, druga crkva, kako kaže jedno narodno predanje, je pretvorena u Sultan Selimovu džamiju, dok se za treću ne zna mesto.  Manastire u Knežini su uništile Osmanlije.

Obnovu stare crkve započeo je prota Stevo Todorović 1926. godine, a obnovio je u obliku crkve brvnare. Novi hram osvećen je 1926. godine, a za kuma je izabran Pero Vuković iz Babina. Zvona za ovu bogomolju je priložio Nešo Jovanović. Crkva je postradala u Drugom svjetskom ratu kada su je ustaše spalile i opljačkale. Sadašnji hram je sagrađen 1962. godine na temeljima drvene crkve. Novi hram sagrađen je od kamena (sige), a gradio ga je neimar Neđo Maksimović iz Srebrenice.

U neposrednoj blizini hrama se nalaze neistraženi stećci, termomineralni izvor Toplik, i neistražena pećina iz koje izvire rijeka Bioštica.

Manastir Donje Vardište je ženski manastir posvećen Vaznesenju Gospodnjem. Manastirska slava je Vaznesenje Gospodnje — Spasovdan.

Manastir Vaznesenja Gospodnjeg se nalazi u Donjem Vardištu na putu Višegrad-Užice. Smešten je u dolini između Belog i Crnog Rzava u podnožju planine Varde. U sastavu manastira se nalazi parohijski dom, konak i gostinske sobe, monaške kelije, ikonopisačka i radionica za šivenje.

Crkva Vaznesenja Gospodnjeg je građena od 1991. do 1996. godine. Iste godine je osnovana vardiška parohija izdvajanjem iz dobrunske parohije. Manastir je nastanjen monahinjama od avgusta 2007. godine.

U blizini manastira u mestu Vagan (Bijelo Brdo) se nalazi drvena kapela koja datira iz 1870. godine. Pored kapele, u Vardištu se nalazi i spomen-kosturnica koju su u spomen na poginule sinove i njihove saborce u Prvom svjetskom ratu podigli Josif i Stana Matković. Spomen-kosturnica je osveštana na Vidovdan 1932. godine.

Manastir Karno je manastir Srpske pravoslavne crkve. Nalazi se u selu Međe, Opština Srebrenica. Manastirski hram posvećen je Pokrovu Presvete. Iguman manastira je Luka Babić (arhimandrit)

Karno je u srednjem veku bio metoh manastira Hilandar. Nedaleko od današnjeg hrama, na mestu poznatom kao „Crkvina“ nalaze se ostaci stare srednjovekovne crkve koja je srušena u vreme najezde Turaka. To mesto danas je obeleženo Časnim Krstom. Početak obnove hrama Pokrova Presvete Bogorodice, započet je 1893. godine, a završen 1896. i osvetio ga je tadašnji mitropolit Nikolaj Mandić. Hram je više puta stradao u svojoj istoriji. Najprije je ruinirani hram obnovio proto Tihomir Mitrović 1956. godine. U teškom nevremenu 1973. godine, hram je bio oštećen, a na obnovu čekao je do 1979. godine.

U Odbrambeno-otadžbinskom ratu hram su opljačkale i spalile snage takozvane Armije BiH 1992. godine i tom prilikom su izgorele vredne ikone. Obnovljen je 1996. godine, a tadašnji vladika Vasilije ga je proglasio manastirom. U manastirskom kompleksu se nalazi konak i bista sveštenika Bobana Lazarevića, koji je stradao 1992. godine.

Manastir Ozrekovići nalazi se u selu Ozerkovići, Opština Sokolac. Manastirski hram posvećen je Svetoj Trojici. Izgradnju ove crkve finansirao je narod i privreda romanijskog kraja. Temelji crkve osvećeni su 2002. godine. U manastiru se svake godine održava sabor hadžija i obeležava krsna slava poklonika Svete zemlje iz Republike Srpske i Republike Srbije.

Manastir Pjenovac nalazi se u selu Pjenovac, opština Han-Pijesak. Nedaleko od današnjeg manastira postojao je mali manastir, koji je padom stare srpske države Bosne i dolaskom Turaka srušen.Posvećen je Usekovaniju glave svetog Jovana Krstitelja. Obnova je od početka mjeseca maja 2001. do početka juna 2002. godine.

Gradnju su finasirali vernici i privredni subjekti sa prostora opštine Han Pijesak i opština širom Republike Srpske, kao i dijaspore. Ikonostas, ikone i živopis radio je akademski slikar Nikolić Milan iz Šapca. Zvono za crkvu poklonio je episkop Longin.

Manastir Svete Trojice nalazi se u Sasama, od Bratunca udaljen 13 kilometara, na regionalnom putu Bratunac-Skelani. Smešten je u neposrednoj blizini antičkog lokaliteta Domavija.

Manastir je sagrađen 1242. godine i bio je metoh manastira Hilandara. Zadužbina je Uroša Nemanjića, čiji je krst dugo čuvan u ovom manastiru. S obzirom da se manastir nalazi na području koje je još u doba Rimljana bilo poznato po bogatim nalazištima srebra, olova i cinka, smatra se da je podignut iz religioznih potreba pravoslavnih radnika u rudnicima ovoga kraja. Turskim osvajanjem Bosne zapustili su rudnici i rudarska naselja a sa njima i manastir Sase.

Gotovo 400 godina su temelji nekadašnjeg manastirskog hrama bili prekriveni naslagom zemlje, zaborava i neznanja. Tek 1858. godine saški rudari su otkopali manastirske temelje i na njima sagradili novu crkvu, koju su prema Đorđu Beatoviću posvetili svetom apostolu Petru. Ova crkva je preko 100 godina služila kao parohijska i to u najdužem periodu kao bratunačka.

Temelji i zidove crkve u Sasama iskopani su i obnovljeni 1850. godine.

Nova obnova manastira počinje 1989. godine kada su osveštani temelji za manastirski konak i postavljen je novi bakarni krov prilikom obeležavanja 750 godina postojanja. Početak ratnih dejstava onemogućio je veliku svečanost osvećenja manastirskog konaka koja je planirana 1991. godine. Manastirski hram je tokom rata, početkom 1992. godine, pretrpio oštećenja a novosagrađeni konak je uništen, ali je zalaganjem vernika i tadašnjeg vladike Vasilija obnovljen.

Manastir Sase proslavlja Svetog cara Uroša kao zadužbinara i tim povod je Vladika Vasilije, 5. decembra 2007. godine, predao manastiru dio moštiju kralja Uroša (dar Vladike budimljansko-nikšićkog Gospodina Joanikija) i dio moštiju cara Uroša (dar Njegove Svetosti Patrijarha srpskog Gospodina Pavla).

Manastir Sokolica je posvećen svetom velikomučeniku Georgiju i nalazi se kod Sokoca na Ravnoj Romaniji. Zidovi manastirskog hrama su obloženi spomen-pločama na kojima su ispisana imena 4.000 poginulih srpskih boraca.

Manastirski hram svetog velikomučenika Georgija na Ravnoj Romaniji, poznat kao Sokolica, je osvećen 11. avgusta 2002. godine. Hram je osvetio Mitropolit dabrobosanski Nikolaj i ustanovio crkvenu opštinu i parohiju Ravna Romanija. Izgradnja hrama je počela 1996, hram je nastanjen 2001, a radovi su potpuno završeni 2003. godine. U porti crkve se nalazi kapela posvećena svetom Petru Zimonjiću.

Crkvu je projektovala Ljubica Bošnjak, arhitekta iz Beograda. Crkveno zvono je poklon Generalštaba Vojske Republike Srpske. Zidovi manastirskog hrama su obloženi spomen-pločama na kojima su ispisana imena 4.000 poginulih srpskih boraca, najvećim dijelom pripadnika Sarajevsko-romanijskog korpusa Vojske Republike Srpske. Pored imena boraca Vojske Republike Srpske, na spomen-pločama se nalaze i imena solunskih dobrovoljaca, boraca Romanijskog korpusa Jugoslovenske Vojske u Otadžbini i njihovih jataka, kao i imena srpskih hajduka sa područja Sarajevsko-romanijske regije Republike Srpske. Između ostalih, uklesano je i ime Starine Novaka.

Manastir Toplica je srednjovjekovni srpski manastir koji se nalazi u Toplica (Srebrenica). Manastir je tokom ratova porušen, a izgradnja novog počela je 2007. godine, a iste godine 16. juna temelje je osvetio Episkop zvorničko-tuzlanski Vasilije. Projekat je izradio Vidan Janković rodom iz Pribidola, a nastanjen u Užicu. Sazidan je od sitne cigle dimenzija 14h8 metara, pokriven je bakrom. Ima jednu kupolu i zvonik sa tri zvona.

Hram je završen 2009. godine i 12. jula 2011. godine. Prema predanju nekada je na ovom prostoru bio manastir, ali o njemu nema bližih podataka. Pre Drugog svjetskog rata sveštenik Simo je htio da na ovom mestu podigne hram posvećen svim srpskim žrtvama stradalim u mnogim ratovima. Ipak, rat ga je sprečio da ostvari tu svoju namjeru, a i sam je stradao tokom rata. Tek sada je ostvarena namera prote Sime i podignut je hram koji je proglašen manastirom.