Iz nemačkog arhva: Snimci uoči pokolja u Velici!
Ovu fotografiju, kao i ostale koje slijede ispod teksta, snimio je, krajem jula 1944, na području Andrijevičkog sreza, potporučnik Ernst A. Cviling iz Ratno-dopisničkog vazduhoplovnog bataljona Jugoistok, koji je pratio nacističko-albanske trupe u operaciji nazvanoj „Drznik“ (Draufgänger).
Operacija je završena, 28. jula 1944, pokoljem 428 stanovnika sela Velike – među kojima je bilo i mališana kao ovih na slici (a i mlađih). Sudbina dece sa fotografije, međutim, nije poznata. Na poslednjoj fotografiji je grupa od 49 meštana Velike koji su odvedeni u Bečki logor.
Stravični pokolj nedužne nejači u Velici, treći je po broju žrtava, u odnosu na broj stanovnika, u ondašnjoj porobljenoj Evropi, iako su Velika i Gornja Rženica bili najzabačeniji i najbeznačajniji kutak na pravcima zločinačkog djelovanja fašista.
Tog dana u kući Tomice Gojkovića zateklo se petnaestoro djece, dvije djevojke, pet žena i jedan starac. U divljem bijesu, naišla je horda lešinara. Ubice su hvatale žrtvu po žrtvu i ređale ih po veličini uz zid kuće. Uslijedio je rafal iz automata. Od 23 žrtve ispred kuće Tomice Gojkovića, preživjele su četiri. Mala Stevka Simonović uspjela je na neobjašnjiv način da umakne u jednu obližnju kolibu. Mali Momo Gojković spasio se ispod leša strijeljane babe. Dola Gojković je upucana pala na svog najmlađeg sina i tako ga spasila sigurne smrti.
Zločin u Velici je izvršila Borbena grupa E, koju su činile sledeće jedinice: regrutne čete „Skenderbeg“ divizije, II bataljon 1. albanskog lovačkog puka, mitraljeski vod i minobacačko odeljenje 14. puka „Princ Eugen“ divizije i cjelokupna albanska milicija koja se nalazila na odsjeku grupe.
Komandant „Skenderbeg“ divizije, August Šmidhuber, obješen je kao ratni zločinac februara 1947. godine u Beogradu. Komandant 14. puka „Princ Eugen“ divizije, Mihael Gros, strijeljan je kao ratni zločinac decembra iste godine.
ZV
O
:
IZVORI: Fotograf: Ernst A. Cviling : ‘White Hunter’“, Die Wildente, Hamburg, 1966; Bandenkampf in Jugoslawien 1941-1945 / Datum: jul 1944. / Mjesto: srez Andrijevički, Jugoslavija / ECPAD, LFT SO F2680 L13; Pavle Dželetović Ivanov, 21. SS-divizija „Skenderbeg“, Nova knjiga, Beograd, 1987; Tim za utrđivanje istine o genocidu 28. jula 1944. godine u selu Velika
