Dan kad je pao Carigrad

Piše: Ognjen Vojvodić

Današnjeg datuma, 29. maja pravoslavnog julijanskog kalendara (11. jun katoličkog kalendara) 1453. godine osmanski osvajači pod komandom Mehmeda II osvojili su Konstantinopolj – Novi Rim, čime su učvrstili geopolitičku osvajačku poziciju islamske imperije na Bosforu i na Balkanu. Zapravo, osmansko osvajanje Konstantinopolja bilo je slamanje opljačkanog i oslabljenog Novog Rima  latinskim osvajanjem 1204. godine, poznatim kao pljačka stoljeća, kada su latinsko-romejski osvajači u Četvrtom križarskom katoličkom ratu, umjesto oslobađanja Jeruslima od osmanske okupacije, okupirali hrišćanski Konstantinopolj i držali Grad pod vojnom i vjerskom latinskom okupacijom do oslobađanja 1261. godine.

Car Konstantin Veliki, osnivač Konstantinopolja – Novog Rima rođen je u Nišu – Naisos, a poslednji rimski Car Konstantin XI Dragaš Paleolog je po majki srpskog porijekla. Car Konstantin XI bio je formalno poslednji rimski vladar „naslednik Avgusta i Konstantina“. Njegova titula je glasila: Car Romeja (helenizovan naziv za Rimljane) Konstantin XI Dragaš Paleolog u Hristu Bogu vjerni car i samodržac Romeja. Konstantin je bio sin poslednje rimske carice Avguste Jelene Dragaš Paleolog, supruge cara Manojla II Paleologa. Prije udaje, ona je bila srpska princeza Jelena, kći moćnog velmože Konstantina Dragaša Dejanovića, i unuka Teodore – sestre Cara Dušana i njegovog sevastokratora Dejana Dragaša.

„…Za vrijeme Heruvimske pjesme u crkvi Svete Sofije Turci su ušli u grad i provalili u zaključani hram. Sveštenici koji su tog trenutka vršili Veliki Vhod nikad ga nisu završili! Naime, jedan od velikih stubova hrama se otvorio i oni su sa svetim Darovima uhodali „tamo“. Drevna proročanstva kažu da će se jednog dana nastaviti heruvimska pjesma i sveštenstvo nastaviti Veliki Vhod.“

Konstantinopolj je imao geopolitički značaj jer je „kontrolisao“ Bosfor, sponu Evrope i Azije. Iako je Konstantinov grad bio sve što je ostalo od Istočnog romejskog carstva, njegovo osvajanje donosilo je osvajaču geopolitičku i materijalnu korist, a posebno simbol carstva i carstvenosti. Zato je odgovor Konstantina Dragaša na ponudu Mehmeda Osvajača za predaju grada glasio: „Predaja grada nije moje lično pravo, niti pravo bilo kog pojedinca koji u njemu živi, jer je naša zajednička odluka da poginemo svi zajedno, a ne da spasemo svoj život.“

Kada je počelo rušenje osmanske islamske imperije i oslobađanje pravoslavnih naroda od osmanske okupacije, i grčki narod je kao prvi pod islamskim igom krenuo u oslobođenje od viševjekovne osmanske okupacije. Od početka 19. do početka 20. vijeka balkanski pravoslavni narodi su se oslobađali od osmanske okupacije, završno sa oslobodilačkim Balkanskim ratovima i konačno u Prvom svjetskom ratu.

Međutim, oslobođenje grčkog naroda i grčke otadžbine nije potpuno sprovedeno, već je najveći dio grčkog naroda protjeran sa svog istorijskog prostora a prestonica Grčke, Konstantinopolj, je ostala pod osmanskom okupacijom. Posle Prvog svjetskog rata i potiskivanja osmanskog okupatora sa dijela Grčke otadžbine, grčki narod pod turskom vlašću je trpio genocidne pogrome, veće nego za vrijeme osmanskog Kalifata. Republika Turska je nad grčkim narodom, kao nad Jermenima, sprovodila genocidne pogrome, od kojih je jedan poznat kao „Velika katastrofa“.

Posle neuspjelog grčkog oslobađanja Konstantinopolja 1922. godine i poraza grčke vojske kod Smirne 1922. Grci su izgubila mnoga područja oslobođenog otačastva, a grčki narod je iz Male Azije i Istočne Trakije protjeran. Naime, evropski grčki «saveznici» su kao i u Četvrtom križarskom ratu, umjesto pomoći oslobođenju hrišćana od osmanske okupacije, Konstantinopolj podijelili sa Turskom. Grci, kao pravoslavni, nisu bili pouzdan strateški saradnik evroatlantske alijanse u kontroli Bosforskog prolaza. Protjerivanje Grka iz Carigrada je sprovovođeno postupno i u republici Turskoj. U Carigradu je do polovine prošlog vijeka živjelo do dvjesta hiljada Grka, a danas do dvije hiljade. Tako su drevni hrišćanski gradovi Male Azije i i prestonica pravoslavnog carstva, Konstantinopolj, prvi put u povijesti ostali bez hrišćanskog stanovništva.