Velika Plana je podnela ogromne žrtve u svim odbrambeno otadžbinskim ratovima koje su Srbija i srpski narod vodili u dvadesetom veku.
Samo u Prvom balkanskom, Drugom balkanskom i Prvom svetskom ratu iz ove, relativno male pomoravske opštine, poginulo je, umrlo od bolesti i gladi ili stradalo na drugi način najmanje 3.341 oficira, podoficira i vojnika Vojske Kraljevine Srbije. Ako se ovom broju doda i 239 oficira, podoficira i vojnika iz Saraoraca, pomoravskog sela koje se u to vreme nalazilo u sastavu velikoplanjanske opštine, a koje je sada u sastavu Smedereva i 73 poginula i umrla borca iz Male Plane, koja sada pripada Smederevskoj Palanci, onda je broj poginulih i stradalih ratnika 3.653.
Dovoljno da se formacijski popuni jedna brigada. Poređenja radi, u ratu koji je devedesetih godina prošlog veka vođen na prostoru BiH lakle pešadijske brigade VRS brojale su između 1.500 i 2.000 boraca.
Najviše poginulih je bilo iz Lozovika, čak 473. Slede Staro Selo sa 374, Velika Plana sa 374, Miloševac sa 357 i Krnjevo sa 346 palih ratnika. Veliko Orašje i Kruševo dali su 283 poginula borca, iz Donje Livadice je stradalo 285 junaka i jadnika. Iz Markovca je poginulo 276, iz Rakinca i Kupusine 192, iz Radovanja 114, iz Trnovča 137 i iz Novog Sela 130 boraca.
Zbog poslovične srpske aljkavosti, kada su u pitanju popisi sopstvenih ratnih žrtava, ali i epskog stradanja srpskog naroda od 1912. do 1918. godine, u kojem su stradale ne samo čitave porodice, već i čitava sela i jedinice, a arhive nestajale u plamenu, albanskim gudurama i rukama okupatora, ne postoji ni približna evidencija o tome koliko vojnika iz Velike Plane je poginulo u borbi, koliko je podleglo gladi, iznemoglosti, tifusu i drugim bolestima, kao ni gde i kada su se te smrti dogodile.
Tako ja je skoro izvesno da je broj poginulih i veći od navedenog.
Boj za slobodu otadžbine Planjani su vojevali u redovima Dunavske, Šumadijske i Konjičke divizije. Ratnici sa juga opštine – iz Markovca, Starog Sela, Novog Sela, Radovanja i Rakinca su bili u sastavu Šumadijske, a njihovi saborci iz Plane i severnih delova opštine u Dunavskoj diviziji.
Po istom teritorijalnom principu bili su mobilisani i konjanici iz Velike Plane: oni sa severne polovine opštine u Četvrti konjički puk, oni sa juga u Treći konjički puk.
U slavu ratnika iz Velike Plane palih za slobodu Srbije, u 16 nastavaka, za svako naselje po jedan, objavićemo njihova imena. Nažalost, od 374 ratnika iz tadašnjeg gradskog naselja Velika Plana sačuvana su imena samo njih 50, koji su upisani u knjige umrlih.
A spisak smo preuzeli iz knjige Moravska svitanja poznatog planjanskog profesora, sada pokojnog, Borivoja Perića, takođe poznatog hroničara Velike Plane. Koji je kao dečak pristupio partizanskom pokretu i bio pobornik komunističke ideologije ali mu to nije smetalo da objedini spiskove svojih sugrađana koji su stradali kao pripadnici kraljeve vojske, objavi ih u jednoj od tri svoje knjige (Borivoje Perić, Moravska svitanja, Hronika opštine Velika Plana, godina štampanja 1986. Izdavač Opštinski odbor SUBNOR-a Velika Plana) i tako im ostavi večni spomenik.
