Nikšić kao na dlanu!

Snežana Radulović autor je Dramskog vodiča kroz Nikšić, koji na originalan način odslikava bitna istorijska, geografska i kulturna pitanja, kao i literaturu u ovom gradu

Kultura Nikšića je dobila knjigu Dramski vodič kroz Nikšić autorke Snežane R.Radulović. Međunarodno udruženje književnih stvaralaca i umjetnika Nekazano iz Bara je izdavač knjige. Redaktori su: prof. dr Dragomir Kićović, prof. dr Miroslav Doderović (Filozofski fakultet, Nikšić), prof. dr Draga Bojović (Filološki fakultet, Nikšić) i dr Nedeljko Radosavljević (Istorijski institut, Beograd), a recenzenti: docent dr Aleksandar Stamatović (Filozofski fakultet, Nikšić), dr Milutin Đuričković (Institut za dečiju književnost, Beograd) i dr Panajotis Asimopulos (Vojna Akademija Grčke & Akademija Vazduhoplovstva Grčke).

Ovaj vodič kroz  naš grad,  autorke  Snežane Radulović, upoznaće čitaoce, čak i one koji već žive u njemu, s jednim sasvim novim Nikšićem. U njemu se mogu otkriti mnogi zaboravljeni i nepoznati detalji o našem gradu, ne samo iz njegove dalje prošlosti već i iz poslednjih decenija dvadesetog vijeka. U razumijevanju višestrukog značaja prostora za čovjeka potrebno je imati u vidu da je čovjek složeno i višestrano biće. Pored toga što je homo sapiens (razumno biće), zoon politikon (političko biće), homo economicus (ekonomsko biće), homo religiozus (biće vjerovanja), homo ludens (biće koje se igra), homo simbolikum (biće koje koristi simbole), homo konzumens (potrošačko biće), homo faber (biće koje radi), on je i homo prohemisus (biće prostora).

Naime, geografi smatraju da prostor (geografski) u kojem čovjek živi sa svojim kvantitetom i kvalitetom oblikuje njegov život. Ali taj determinizam nije jednostran: i čovjek oblikuje prostor, tako da možemo govoriti o svojevrsnoj interakciji čovjeka i prostora. Čovjek štiti svoj prostor i voli. Sve ove aspekte prostora Snežana Radulović na primjeru Nikšića kompleksno sagledava i iskazuje. Riječ je o prostoru najtipičnijeg predjela krša (karsta) u svijetu. Veliki prostor koji opština zauzima, 2065 km², uzrok je izdvajanja nekoliko reljefnih cjelina: zaravni dubokog krša, udolina i visokih planina i površi. Nikšić je  posebna priča, satkana od stvarnosti i mašte. To je neprekidni tok življenja, rada, borbe, stremljenja i shvatanja njegovoga stanovništva. To je ono što čini poseban izazov za svakoga ko želi da pronikne u njegovu tajnu postojanja i otkrije njegovo duhovno i svjetovno lice. Dies diem docet – Dan dan poučava. Iz dana u dan uči!

Grad Nikšić je od svog postojanja bio izložen burnim društvenim zbivanjima, ratovima, pljačkama i pustošenjima. Život i opstanak u njemu bili su uslovljeni izuzetnim geografskim položajem. Grad se nalazi u prostranom i plodnom nikšićkom polju, išaranom rijekama i ogrljenom šumovitim planinama ispresijecanim klancima i prevojima. Njegova istorija protkana je sjajem i tamom, uzdizanjima i rušenjima, bogatstvom i siromaštvom, slobodom i robovanjem. Ljudi su tu živjeli od davnina. Zna se da je postojao u sva tri velika razdoblja ljudske istorije: u starom, srednjem i novom vijeku, bilo kao Anderba, Anagastum, Onogošt ili Nikšić. Starine Nikšića i njegove okoline proučavali su mnogi arheolozi, među kojima su i u svijetu poznata imena: Ser Artur Evans, Dimitrije Sergejevski, Pavle Rovinski, Stojan Novaković i Konstantin Jireček.

U gradu Nikšiću, kao njegov ukras i spomenik slobodi, uzdiže se, na Petrovoj glavici, impozantno zdanje, jedna među najljepšim crkvama u Crnoj Gori, Saborna crkva posvećena Svetom Vasiliju Ostroškom – Čudotvorcu. Nikšić je mnogo puta rušen, njegovo stanovništvo ubijano i raseljavano, ali je ponovo nicao iz ruševina i pepela, uvijek drugačiji. Mislimo da je Dramski vodič kroz Nikšić dobra umjetnička dramska matrica u povezivanju istorijskog i  geografskog, turističkog, sprege sa aktuelnim. Objektivno gledano ova knjiga, odiše porukama najvećih ljudskih vrijednosti i poukama za sve one, koji iz raznoraznih razloga, zanemaruju ili popuštaju pred naletom  potrošačkog jednoumlja. Sve što podsjeća na vrijednost u ovo vrijeme na velikom je iskušenju, primorano da se bori za opstanak.

Mnogi dramski tekstovi koji su nastali prije više decenija, neki i pre nekoliko vekova izvode se na sceni i dan danas upravo zbog toga što su pisci prepoznali nešto vanvremensko, svojstveno čoveku i nepromenljivo. Koliko je teško stvoriti dramu koja će dugo biti aktuelna i koju će moći da razumiju ljudi, to znaju samo pisci kao što je Snežana Radulović. Takav put posut je trnjem i pun je stranputica. Pisci se tokom stvaranja dramskog teksta suočavaju sa raznim krizama, blokadama, nesigurnostima. Usamljenost koja im je često potrebna da bi o ideji intenzivno razmišljali ponekad ih previše udalji čak i od onih koji su im najbliži, autorka je uspjela.

Posebna karakteristika i vrijednost monografije jesu stil i način obrade. Pisano je stručno veoma čitljivo, privlačno i zanimljivo. Pored izuzetno dobrog poznavanja i povezivanja svih činilaca vezanih za Nikšić, mora se istaći i lakoća izražavanja, jer cio tekst se odlikuje specifičnim izrazima svojstvenim autorki, koji oplemenjuju tekst, čine ga interesantnim i omogućavaju lakše shvatanje naučnih činjenica. U svakom slučaju, ovo djelo pionirskog karaktera ima za cilj da prokrči put novim  tekstovima.

Vodič (…) sadrži odgovore na bitna istorijska, geografska i kulturna pitanja, kao i literaturu. Dramski vodič kroz  Nikšić  je dizajniran i može da stane rame uz rame s vodičima velikih svjetskih izdavača. Riječju, autorica  je uradila  impozantan posao koji ima veoma složenu dimenziju i nemjerljivu  težinu. (…)

Tekst: Prof. dr Miroslav Doderović, Filozofski fakultet, Nikšić

Nikšić po dramskoj mjeri ljepote mladosti 

Dramski vodič kroz Nikšić Snežane Radulović originalna je tvorevina pred kojom niko ne može ostati ravnodušan. Više je dimenzija koje je spojio ovaj dramski rukopis: beletristička koja se oslanja na književnost za mlade, naučno-stručna tj. istoriografska, geografska, pozorišno-didaktička i turističko-pragmatična. I zaista je tačno primijećeno da je u pitanju pionirski poduhvat.

U eri modernnih tehnologija, gdje je manje-više sve zasnovano na šematizmu i tehnomaniji, ovaj tekst nas vraća na razgovor kao neprevaziđeni i jedinsven kvalitet koji nas ozdravljuje i okatarzačuje. U vodiču je to reprezentovano iskazima, npr.: Mogli bismo sad brzo da saznamo ako na telefonima proguglamo, ali volimo tebe da slušamo, naša draga damo. Nastavi samo, ili: Jeleni zvoni telefon, izvinjava se Marku i Vladimiru, prekida vezu i odgovra kratko porukom pa nastavlja priču, ili Velika je mana izigravati gotovana. Itd.  Stoga nije nimalo  slučajno što je drama nastala u staroj Grčkoj, kolijevci civilizacije.

Dok  iščitavate rukopis koji je briljantno stilizovan kroz jezik mladih, domaćina i gostiju, leksiku i red riječi, njima karakterističan, nailazite na tešku materiju istorije koja u takvom okruženju poprima lakoću usvajanja i pokazuje moć mladosti da pronikne u smisao znanja kao ljubavi prema životu u prostoru i vremenu. Poseban stilski efekat autor je postigla neuobičajenim redom riječi, ali za jedan dramski tekst apsolutno poželjnim, npr.: Nikola I Petrović Njegoš vladar Crne Gore je bio, …bitno-lijepu činjenicu ovu, Zanimljivo šta bi nam bilo, kaži?. Rimovane forme daju posebnu dimenziju «opuštenog» pristupa problemu, ali sa obilježjem modela i sadržaja ozbiljnog dramskog teksta, što on zapravo i jeste: Dragi moji i mili drugari, spremite se danas za lijepe stvari; I vjerujte, nije nikakav trik. Da li prepoznajete njegov lik? (Pokazuje rukom na spomenik kralja Nikole; Dakle, moji dragi drugari, zapamtite i ove stvari. Malo istorije da saznamo, pa ćemo poslije da čavrljamo; Da nam šećer ne bude u padu, uzmimo po jednu čokoladu…; Ti i ja smo vječni šetači. Šetnja je sport najjači; Ozbiljno kažeš ili nas mažeš; Važno je samo da srećna budem ja i da nikome ne učinim zla. I tako redom.

Mnoge forme imaju više dimenzija, kao što je posljednji ovdje navedeni primjer koji sadrži i moralno-filozofsku pouku. Takve pouke nalazimo i u nerimovanim komentarima: Radoznalost je jako važna, jer vodi ka istraživanju, istraživanje ka saznanju, a saznanje ka kritičkom mišljenju. Tekstu je posebnu boju dala leksika mladih bilo to u rimovanim, bilo u formama koje to nijesu: mazati (u značenju šaliti se): Ozbiljno kažeš ili nas mažeš;  Ovo je ljepše nego na žuru (žurki); okej, ekstra, Knjaz Nikola i dr Josip Slade bili su sjajan dvojac; …o jezeru koje je Number one; Samo da prestanem živce da pučim!; Uzmite po jedan sokić i po smokić! Ne tražim zauzvrat u obraz cmokić!. Uz to, i oblici iz lokalnog kolorita, npr.: Predanja zbore, kao i autorove leksičke inovacije tipa: drugačijost, bliskosna (emocija), dokazateljka (crkva), oplemenjuju tekst Vodiča.

Znalački se smjenjuje razgovor između mladih različitog godišta i pola, razgovor između roditelja i djeteta, razotkrivajući nam sve obrte mladalačke beskrajne radoznalosti. Poznato je, naime, da niko od odraslih ne može postaviti takva pitanja kakva postavljaju mladi i djeca. Ali treba imati dara i ljubavi kao Snežana Radulović, pa se identifikovati sa onima na kojima ostaje svijet. I pride, imati veliku ljubav prema gradu Nikšiću, a vjerovatno i poštovanje i ljubav prema ostalim gradovima i selima, prema postojanju kao takvom.

Posebnu stilsku dimenziju tekstu daju likovi koji oživljavaju tekst, likovi koji čitaocu vizualizuju predstavu, iza koje ostaje val razmišljanja o sebi u kontekstu bitisanja u svom okruženju, pa onda i šire, tj. pitanje da li činimo nešto praktično za mladost, za lokalitet u kome živimo, za kultivisanja življenja. S te strane autor se pokazuje kao veoma zreo pisac teksta pozorišne predstave.

Sve u svemu, Dramski vodič kroz Nikšić je sinteza dramatične istorije jednog grada, Nikšića, smještena u usta i dvig mladalačkog zanosa i ljepote. Stoga bi trebalo da bude poželjno i obavezno štivo nastavnicima u školama kao metod koji bi umnogome olakšao usvajanje znanja.

Tekst: Prof. dr Draga Bojović, Filološki fakultet, Nikšić