Streljali, pa priznali da su ubijali „na pravdi Boga“
Piše: Jovan Markuš
Prilikom oslobođenja Cetinja 14. novembra 1944. g. ubili su bez suda i presude prof. dr Jovana Petrovića Njegoša sa suprugom, pa poslije nekoliko godina izdali dokument kojim se u suštini priznaje da nije bio državni neprijatelj.
Prvi je o egzekucijama prilikom oslobođenja Cetinju 1944. g pisao prof. Predrag Vukić, istoričar Državnog arhiva, koji je između ostalog zapisao sledeće:
,,Prema vjerodostojnim podacima, sredinom novembra 1944. godine egzekutori OZNE- e strijeljali su 28 građana u Cetinju. Sa novim egzekucijma nije se nastavilo iako su planirane. Prema sjećanju starijih građana, u Cetinju su u to besudno vrijeme širene glasine da je prvobitno postojao spisak saimenima 42 građanaiz Cetinja određena za pogubljenje ali je nečijom intervencijom spisak reduciran na 28 imena. Svi ovi građani pogubljeni su bez prethodno sprovedenog sudskog postupaka. Odamh po izvršenim egzekucijama Ratni vojni sud na Cetinju objavio je plakat na kome su poimenično navedena imena svih strijeljanih građana koji su osuđeni na smrt zbog „saradnje sa okupatorom.“
Za svakog od njih naveden je tačan datum pogubljenja. Ovaj plakat je istkanut na javnim mjestima u gradu, ali je po naređenju mjesnih „narodnih“ vlasti ubrzo povučen. U stvari, nikakvog sudskog postupka nije ni bilo već su svi ovi ljudi odvedeni iz svojih domova pravo na stratište bez i najmanjih sudskih formalnosti. Prema sjećanju savremenika toga tragičnog razdoblja naše prošlosti koji su lično poznavali svoje postradale sugrađane, niko od njih nije zasluživao ni smrtnu kaznu ni dugogodišnju vremensku robiju. Pogubljeni su zbogsvojih antikomunističkih uvjerenja, a ne zbog konkretnih krivičnih djela protiv čovječnosti kojih nije ni bilo. Mnogi od njih su izbjegavali aktivno bavljenje politikom, a niko od njih koliko nam je poznato, nije aktivno učestvovao u izvršenju pojedinačnih ili masovnih ubistava, paljevina i primjeni ostalih nasilnih mjera ratnog terora.“
Među njima je bio i jedan broj uglednih građana Cetinja. Jedan od njih je dr Jovan Petrović Njegoš o kome se uspio prikupiti jedan broj ličnih podataka.
Dr Jovan Petrović Njegoš rođen je 15. avgusta 1897. godine u Njegušima u porodici Ivana Gajova Petrovića Njegoša i majke Marije rođ. Popović. U Njegušima je završio osnovnu školu, a nižu gimnaziju na Cetinju. Srednju pomorsku školu upisao je u Kotoru gdje je završio dva razreda. Poslije ulaska Crne Gore u rat protiv Austro – Ugarske u ljeto 1914. godine napustio je školovanjei stupio u redove crnogorske vojske učestvujući u okršajima sa austro- ugarskom armijom.
Nakon okupacije Crne Gore otstupioje kroz Albaniju početkom 1916. a potom nastavio školovanje u Italiji. U Đenovi je svršio srednju školu i studije da bi ubzro stekao i zvanje doktora filozofije. Posle svršenog školovanja vratio se u Jugoslaviju i posvetio prosvjetnom radu. Za vrijeme kraljevske Jugoslavije bioje profesor u pomorskim školama u Bakru i Durbrovniku , a zatim je radio kao profesor gimnazije u Kosovskoj Mitrovici i u Beogradu dok je u razdoblju od 1929- 1932. godine bio suplent cetinjske gimnazije. U toku okupacije bio je profesor fizike i hemije u cetinjskoj gimnaziji.
Strijeljan je 14. novembra 1944. na Cetinju u 47 godini života zajedno sa suprugom Milevom rođ. Stanišić.
Njegova grobnica i supruge mu Mileve bez ikakvog natpisa nalazi se neđu bezimenim grobnicama na Novom cetinjskom groblju.
Prije nekoliko dana dobio sam kopiju vrijednog dokumenta, kojim se tvrdi od komunističkih vlasti da već strijeljani dr Jovan Petrović Njegoš nije bio narodni neprijatelj. Naime, u dokumentu Narodnog Sreskog suda na Cetinju od 28.avgusta 1946.godine Pov.br.430 koji je izdat potomcima dr Jovan Petrović Njegoš piše između ostalog sledeće:
,,Kako se naprijed označeno lice ne nalazi u spisku narodnih naprijatelja, koji je sudu dostavljen od Sreskog narodnog odbora pof br Pov.br 430, odnosnokako je N. Sreski odbor predložio da se stavi van snage sudsko rješenje o konfiskaciji za lica koja se ne nalaze u pomenutom spisku, jer je po izvršenom ispitivanju za svaki pojedinačni slučaj našao, da ne postoje zakonski uslovi za konfiskaciju imovine lica označenog u dispozitivu, pa je sud, na osnovu čl. 6 noveliranog zakona o konfiskaciji i donio ovaj zaključak“
Postavlja se logično pitanje KO ĆE ODGOVARATI ZA OVAJ ZLOČIN BEZ KAZNE, kao i ko će poništiti sramne objave od 13 i 14 novembra 1944.g. ??? Ovo je najmanje što današnja vlast treba da uradi za potomstvo strijeljanih bez suda i presude.
Treba napomenuti da su bez suda i presude strijeljani 14. novembra u Humcima kod Novog groblja u Cetinju:
1) Joko Grujičić, direktor učiteljsks škole na Cetinju.
2) Milosava Grujičić, rođ. Kusovac supruga dirskgora Joka Grujičića.
3) Dr. Jovan I Pstrović-Njegoš, profesor fizike i hemije u cetinjskoJ gimnaziji.
4) Mileva Pstrović, rođ. Stanišić, supruga prof. Jovana Petrovića-Njegoša.
5) Mirko Dragović, upravnik Narodnog pozorišta na Cetinju.
6) Marko Savov Plamenac, načelnik finansijskog odje- ljenja Kraljevske banske uprave na Cetinju.
7) Nikola Bajov Poček, diplomirani pravnik.
8) Momčilo Zeković, policijski činovnik.
9) Ivan Milačić, zastupnik firme „Signer“ na Cetinju.
10) Vuko Psjović, opštinski činovnik.
11) Mileva Borozan, opštinska činovnica.
12) Vasilije Kapisoda, učenik gimnazije.
13) Nikola Milošević, stolar.
14) Vjekoslav Andrejev, zanimanje nepoznato.
Ali to nije bio kraj egzekucija. Već 14. novembra uhapšeno je još 14 građana. Strijeljani su 15. novembra na istom mjestu na koms je izvršena prsdhodna epekucija, u Humcima kod novog groblja u Cetinju. Pogubljeni su:
1) Ilija Zorić, direktor cetinjske gimnazije.
2) Mihailo Zorić, profesor istorije u cetinjskoj gimnaziji.
3) Nikolaj Doriomedov, profesor vjeronauke u cstinjskoj gimnaziji.
4) Marko Perov Martinović, poslužitelj cetinjske gimnazije.
5) Dušan Lukin Vujović, poručnik kraljevske jugoslovsnske vojske.
6) Milo Prlja, inženjer agronomije.
7) Ljubo Ilin Knežević, poštanski činovnik.
8 )Tomo Milošević, predsjednik cetinjske opštine u kraljevskoj Jugoslaviji.
9) Niko Mašanov Krivokapić, poštanski činovnik.
10) Niko Savov Milošević, činovnik Državnog muzeja na Cetinju.
11) Stanko Mašov Filipović, čuvar manastirske šume na Cetinju.
12) Aleksandra Matanović, kćer cetš^skog apotekara Krsta Matanovića.
13) Đuro Perišić, mesar.
14) Vsceslav Vacek, policijski agent.
