„Gospodar knjiga“ stigao na Maltu

Književno veče povodom predstavljanja knjige „Gospodar knjiga: Uloga Anatolija Ivanovića, belog Rusa, u stvaranju srpskih velikana“ autora književnika i advokata Predraga Savića održano je u Parohijskoj crkvi u Gziri na Malti, u okviru Trećeg foruma srpske književne dijaspore, u organizaciji malteškog Udruženja Sveta Jelena Anžujska i  Umetničke grupe ARTE iz Beograda.

Događaj je okupio  pripadnike srpske zajednice, ljubitelje književnosti i poštovaoce istorijske publicistike. Posebnu pažnju izazvalo je  uvodno izlaganje Miodraga Jakšića, urednika knjige i suizdavača, koji je govorio o rezultatima Savićevog višegodišnjeg istraživanja i nastanku knjige. Jakšić je istakao da se ovo delo temelji na ekskluzivnoj arhivskoj građi i podacima iz knjiga iz izdanja Narodne prosvete koje je Savić desetak godina kupovao na buvljacima i antikvarnim knjižarama.

U publici su se, između ostalih, nalazili i otpravnik poslova Ambasade Republike Srbije u Republici Malti Boško Šukić, kao i paroh Risto Gorančić, što je dalo dodatni značaj ovom kulturnom događaju i potvrdilo njegov širi društveni i nacionalni značaj za srpsku dijasporu.

Predrag Savić je u svom obraćanju izložio ključne teme koje su obuhvaćene i u feljtonu objavljenom na portalu „Tamo daleko“, zasnovanom na njegovoj knjizi. Govoreći pred publikom, autor je naglasio da je reč o prvom sistematskom pokušaju da se na osnovu arhivske građe, porodičnih svedočenja i do sada malo korišćenih dokumenata rekonstruiše život i delo Anatolija Ivanovića — belog ruskog emigranta koji je u Beogradu stvorio jednu od najmoćnijih izdavačkih imperija međuratne Jugoslavije.

Poseban deo izlaganja bio je posvećen životnom putu Anatolija Ivanovića — od Rostova na Donu, preko ratnih i emigrantskih iskustava, do Beograda, gde je osnovao i razvio „Narodnu prosvetu“, kao i kasnijem prekookeanskom izgnanstvu. Savić je detaljno govorio o ulozi generala Vrangela i širem talasu bele emigracije, ističući njihov presudan uticaj na modernizaciju kulturnog i izdavačkog života u Srbiji i Jugoslaviji.

U nastavku je posebno osvetljen nastanak, uspon i tehnološki vrhunac „Narodne prosvete“, koja je, kako je istaknuto, predstavljala ne samo izdavačku kuću već i pravu kulturnu instituciju. Govorio je i o intelektualnom krugu koji se okupljao oko ove kuće, pre svega o Isidori Sekulić, ali i o drugim značajnim ličnostima međuratne kulture.

Savić je podsetio i na sudbine pojedinih autora i saradnika „Narodne prosvete“, među kojima su Desanka Maksimović, Sergej Slastikov i Anica Savić Rebac, kao i na ideološki progon Branka Lazarevića i tragičan kraj Nika Bartulovića. Posebno mesto u izlaganju zauzeo je veliki izdavački poduhvat „Biblioteke srpskih pisaca“, kao i uloga  Isudire Sekulić i Milana Kašanina i drugih vrhunskih urednika koji su oblikovali kulturnu misiju ove kuće.

Najveću pažnju publike izazvali su delovi izlaganja koji se odnose na dramatične ratne godine. Savić je govorio o takozvanom „Hitlerovom spisku“ i bekstvu Anatolija Ivanovića iz okupiranog Beograda, uz potresna svedočenja o sudbini Geca Kona i nacističkoj pljački štamparije „Narodne prosvete“. Posebno je naglašena priča o izbavljenju Aleksandra Ivanovića sa Banjice, koja je, kako je istaknuto, dokumentovana na osnovu gestapovskih zapisnika, dosijea BDS-a i porodičnih tragova.

Završni deo izlaganja bio je posvećen teškoj sudbini porodice Ivanović u egzilu u Brazilu i Venecueli, nestanku sina Nikole u Južnoj Americi, smrti Anatolija Ivanovića u prekookeanstvu, kao i njegovoj kasnijoj sudskoj rehabilitaciji. Posebno je istaknuta činjenica da borba naslednika za restituciju oduzete imovine „Narodne prosvete“ još uvek nije okončana.

Književno veče u Gziri proteklo je u izuzetnoj atmosferi, uz živo interesovanje publike nakon izlaganja. Na kraju Jakšić je istakao:

-Tema koju je Predrag Savić otvorio svojom knjigom i feljtonom ima snažan odjek ne samo u naučnim i kulturnim krugovima, već i među širom srpskom javnošću u dijaspori. Ovaj događaj predstavlja značajan doprinos očuvanju kulturnog pamćenja i afirmaciji zaboravljenih ličnosti koje su oblikovale srpsku kulturu 20. veka.