Na dalekoj Malti spomen-klupa posvećena Svetozaru Livadi

Veliki srpski naučnik i svedok jednog tragičnog vremena dobar deo života posvetioo je razobličavanju ustaških zločina nad Srbima

Piše: Predrag Savić, književnik  i advokat

Prilikom nedavne posete Malti, u primorskom gradu Marsaskali, u  Spomen parku, nađoh i spomen-klupu posvećenu velikom i neponovljivom profesoru dr Svetzaru Livadi.

Ime Svetozara Livade, čoveka koji je ostavio neizbrisiv trag razotkrivajući ustaška zlodela, stradanje i etnička čišćenja Srba, našlo je svoje mesto i na ovom mediteranskom ostrvu, daleko od Korduna, Banije i Krajine o kojima je pisao i svedočio čitavog života.

Predstavnici srpske dijaspore na Malti veruju da neko od potomaka Svetozara Livade danas živi na ovom ostrvu, te da je upravo zbog toga u Marsaskali podignuta spomen-klupa u znak sećanja na velikog naučnika i svedoka jednog tragičnog vremena.

Na portalu „Novosti“, u tekstu „In memoriam Svetozar Livada: Revolucionar i naučnik“, istaknuto je da je Livada bio „jedna od najupečatljivijih ličnosti srpske zajednice u Hrvatskoj“, čovek koji je spojio iskustvo ratnika, naučnika i svedoka tragičnih istorijskih procesa. Objavljeno je i da je kao dečak prošao strahote NDH, da je rano stupio u partizanske jedinice i da je višestruko ranjavan, što je snažno odredilo njegov kasniji naučni i životni put.

U tekstu portala „Novosti“ posebno je naglašeno da je Svetozar Livada ostao upamćen kao „hroničar nestajanja Srba u Hrvatskoj“, čovek koji je decenijama statistikom, demografijom i terenskim istraživanjima beležio gašenje srpskih sela, starenje stanovništva i posledice rata i progona.

Njegovu biografiju prenosi i novosadska izdavačka kuća Prometej⁠, gde je objavljeno da je profesor dr Svetozar Livada rođen 1928. godine u Gornjem Primišlju kod Slunja. Posle završenog Filozofskog fakulteta u Zagrebu, doktorirao je 1975. godine sa temom iz ruralne sociologije. Kako je navedeno u biografskom zapisu „Prometeja“, na Filozofskom fakultetu u Zagrebu predavao je Socijalnu demografiju, bio jedan od osnivača postdiplomskog studija gerontologije na Medicinskom fakultetu u Zagrebu, a od 1963. do 1972. godine i član savetodavne ad hoc grupe za ruralnu sociologiju pri međunarodnoj organizaciji FAO.

U biografiji koju je objavio „Prometej“ posebno je istaknuto da je Livada bio „jedan od osnivača i obnovitelja svih srpskih institucija u Republici Hrvatskoj“ i da spada u red „najsvestranijih poznavalaca, analitičara i nepristrasnih kritičara građanske strane rata“. Navodi se i da je 1997. godine objavio kapitalnu knjigu „Etničko čišćenje – zločin stoljeća“ u izdanju SKD „Prosvjeta“ iz Zagreba, dok je drugo izdanje štampano 2002. godine.

Upravo ta knjiga postala je jedno od najpotresnijih svedočanstava o demografskom i duhovnom slomu srpskog naroda u Hrvatskoj. Livada nije pisao jezikom dnevne politike, već jezikom brojeva, naučnih analiza, popisa, statistike i terenskih istr

aživanja. Zato su njegove studije bile toliko uznemirujuće — jer su pokazivale razmere nestanka čitavih zajednica.

Na portalu „Novosti“ objavljeno je i da je Svetozar Livada bio čovek koji „nije ostao zatvoren u kabinetu“, već je tokom ratova devedesetih bio angažovan u humanitarnim i mirovnim inicijativama, sarađujući sa međunarodnim organizacijama i pokušavajući da dokumentuje stradanja civila i razaranja. I u tome se ogleda njegova veličina — bio je naučnik, ali i svedok vremena; profesor, ali i čovek naroda.

Zato je susret sa spomen-klupom u Marsaskali imao posebnu simboliku. Na Malti, na raskršću mediteranskih puteva i civilizacija, stoji skromno obeležje posvećeno čoveku koji je čitav život proveo tragajući za istinom o stradanju, progonu i nestajanju svog naroda.

Naslovna fotografija: Predrag Savić naklupi posvećenoj dr Svetozaru Livadi