Sve manje srpsko-hrvatskih brakova
Piše: Dušan Marić
Od 36.047 brakova koliko je 2017. godine sklopljeno u Srbiji 2.944 su bili brakovi sa stranim državljanima, od čega su 232 braka sa državljanima Hrvatske. To je za 20 odsto manje nego pre 10 godina kada je između državljana dve susedne države sklopljeno 287 brakova.
Mada su već godinama beogradski mediji puni tekstova u kojima se tvrdi kako Hrvatice „lude“ za frajerima iz Srbije, statistika pokazuju da se Srpkinje radije udaju za Hrvate, nego Hrvatice za Srbe. Iz statistike za 2008. godinu vidi se da je od 287 sklopljenih srpsko hrvatskih brakova u 107 slučajeva mladoženja bio iz Srbije, a u 180 iz Hrvatske. Tri godine kasnije u Srbiju su se udale 74 državljanke Hrvatske, a u Hrvatsku je iz Srbije otišlo 107 mlada. Srbija je 2015. godine popravila „rezultat“, jer se se te godine u nju udale 102 državljanke Hrvatske, dok je preko Dunava otišlo 129 nevesta iz Srbije.
Dok republički zavod za statistiku Srbije vodi evidenciju o broju brakova između srpskih i hrvatskih državljana, tako da je nepoznato koliko je među njima Srba i Hrvata, u SFRJ su beleženi brakovi između lica srpske i hrvatske nacionalnosti. Poređenja radi, u 1980. dok je još vladala euforija „bratstva i jedinstva“, sklopljeno je čak 1.146 srpsko-hrvatskih brakova. Deset godina kasnije, kada je SFRJ preplavio talas nacionalizma, taj broj je prepolovljen. Između Srba i Hrvatica, i obrnuto, sklopljena su 672 braka. Rat i poratna trvenja su učinili svoje, pa je 2.000 godine zaključeno 327 brakova.
Od srpsko-hrvatskih brakova sklopljenih u poslednje dve decenije svakako su najpoznatije dve udaje pevačice Severine Vučković, prvo za Milana Popovića, a zatim 2015. za Igora Kojića. Severina je po poreklu Srpkinja, ali se izjašnjava kao Hrvatica. Tu je i brak Nikoline Pišček sa Vidojem Ristovićem. Za Srbe su se udale voditeljka Vjekoslava Bah, pevačice Ida Prester i Ana Bebić, glumica Irma Milović…
Srpsko-hrvatski brak „svih vremena“ je onaj između Josipa Broza Tita i Jovanke Budisavljević. Međutim u istoriji dva naroda bilo je još primera da su se njihove vladarske porodice međusobno ženile i udavale. S tim što ovo „hrvatski“ treba prihvatiti uslovno, jer većina „hrvatskih” vladara o kojima je ovdje reč, kao i većina „hrvatskih“ vladara uopšte, su „čistokrvni“ Srbi. Prvi brak u kojem je jedan supružnik bio sa teritorije današnje Srbije a drugi iz današnje Hrvatske je onaj između birbirskog kneza i bana Pavla Prvog Šubića i Urošice Nemanjić, kćerke kralja Dragutina. Poznato je da je Pavle titulu bana ponio 1273. godine, da se sa Nemanjićima orodio oko 1300. godine i da je umro 1312. Sudbina njegove žene nije poznata.
Šubići su, uz Frankopane, najpoznatija „hrvatska“ vladarska dinastija, koja se pominje već u 12 veku, pod imenom birbirski kneževi, po svom sedištu, utvrđenju Birbir. Iz tih povelja saznajemo da im je krsna slava bio Sveti Jovan. I Pavlov potomak , njegov unuk, Mladen Treći oženio se 1347. iz Srbije. On je za „vernu ljubu“ odabrao Jelenu Nemanjić, kćerku Stefana Dečanskog i sestru potonjeg Cara Dušana. Već u maju sledeće godine, u epidemiji kuge poznatoj kao „crna smrt”, Mladen umire. Jelena je šest godina vodila ogorčenu borbu protiv Mletačke republike, ugarskog kralja i okolnih velikaša kako bi teritorije svog muža sačuvala za njihovog sina Mladena Četvrtog.
Sukob je kulminirao 1355. godine, kada se u njega umešao i Car Dušan, koji je poslao vojskovođe Palmana i Đuraša Ilijića da pomognu u odbrani Klisa i Skradina. Međutim, dok borbe traju, Dušan umire, Mađari osvajaju Klis, a Skradin je predat u zakup Mlečanima. Nedugo zatim prestaju i vesti o Jeleni, pa nije poznato da li je umrla ili ubijena. Postoje indicije da je sahranjena u manastiru Dečani, zadužbini svog oca. Vrhunac moći Šubići su dostigli kada je Nikola Peti Šubić Zrinski 1545. godine postao ban Hrvatske, Slavonije i Dalmacije. U međuvremenu, Šubići su na zahtev ugarskog kralja napustili utvrđenje Ostrovicu i svoje sedište preneli u Zrinj, po kojem su dobili i ime Zrinski.
Nikola Zrinski je bio veliki junak, toliko uspešno se borio protiv Osmanlija da su ga zvali „prvi strah Turski“. Najčuveniji je po legendarnoj odbrani grada Sigeta 1566. godine, kada je sa samo 3.000 vojnika mesec dana zadržavao 100.000 turskih vojnika koji su pod neposrednom komandom Sulejmana Veličanstvenog i velikog vezira Srbina Mehmet paše Sokolovića krenuli na Beč. Nikola Zrinski je u prvom braku bio oženjen sa unukom srpskog despota Jovana Brankovića Katarinom Frankopan. Kada je njegova despotovina potpuno okupirana, Jovan Branković je izbegao u Ugarsku i nastavio borbu protiv Turaka. Tu je svoju kćer Mariju, Katarininu majku, udao za grofa Ferdinanda Frankopana.
Frankopani su druga najpoznatija vladarska porodica u Hrvatskoj, koja se prvi put sa titulom kneza i vazalnim statusom prema Mlecima pominje 1118. godine. Živeli su na otoku Krku, pa su iz zvali krčki knezovi. Vremenom, svoje posede su proširili i na dalmatinsko kopno. Kao i Šubići, slavili su krsnu slavu, pisali glagoljicom, a u njihovim crkvama služilo se na staroslovenskom jeziku. Po imenu jedne rimske plemićke porodice, s kojom je njegova porodica bila u srodstvu, krčki knez Nikola Četvrti se 1430. godine prozvao Frankopan.
Za 17 godina braka Katarine Frankopan i bana Nikole Petog Zrinskog „Sigetskog”, rođeno je 12 dece – većinom kćeri – ali je samo jedan sin (Juraj Četvrti) dostigao zrelo doba i ostavio potomstvo. Praunuci Nikole Sigetskog bili su poslednji grofovi Zrinski – braća Nikola Sedmi i Petar Šesti. Ljuti zbog pomirljive politike cara Leopolda Habzburga prema Turcima, Nikola i Petar su uz pomoć Franje Krste Frankopana (čija je sestra bila udata za Petra Zrinskog) pripremili veliku zaveru, s ciljem da s nekoliko mađarskih velikaša zbace Habzburge i na ugarski tron dovedu nekog drugog velikaša. Međutim, zavera je otkrivena. Petar Zrinski (njegov brat ranije je poginuo u lovu) i Franjo Krsto Frankopan utamničeni su, osuđeni i pogubljeni 1671. a Habzburzi su zatrli sve muško potomstvo ove dve čuvene porodice.
Brak Marije Branković i Ferdinanda Frankopana nije bio jedina bračna veza između srpskih i hrvatskih velikaša u doba propasti srpske despotovine i zajedničke ugarsko-srpsko-hrvatske odbrane od Turaka. Čuveni srpski junak despot Vuk Branković Grgurović, praunuk Vuka Brankovića a unuk despota Đurđa Brankovića, upamćen u narodnim pesmama kao „Zmaj Ognjeni Vuk”, bio oženjen Varvarom Frankopan, ćerkom Žigmunda Frankopana. On je 1465. godine došao u tada ugarski Beograd, kao član turske delegacije, na mirovne pregovore. Nakon toga prešao je u službu mađarskog kralja Matije i postao zapovednik srpskih četa u Sremu. Hrabrošću u borbi stekao je veliki ugled, pa su ga Mađari 1471. godine imenovali za despota Srbije, darujući mu velike posede u Vojvodini. A na taj ugled „pala“ je i Varvara Frankopan.
Nakon smrti despota Jovana Brankovića1502. godine njegova udovica Jelena (iz porodice Jakšića) udala se za hrvatskog velikaša Ivaniša Berislavića, „potomka bosanskih banova“. Kako despot Jovan Branković i Jelena Jakšić nisu imali sinova, već „samo“ pet kćeri, Berislavić je ženidbom nasledio i titulu srpskog titularnog despota i imanja Brankovića. Ivaniš i Jelena imali su sina Stefana, koji je nasledio titulu srpskog despota, koju je nosio od 1515. do 1535. godine, kada je poginuo u borbi protiv Turaka. U njegovo vreme Turci su od Mađara preoteli Beograd. Stefanov naslednik na mestu srpskog despota bio je vojskovođa Pavle Bakić. Njegov unuk Mihailo Bakić bio je oženjen Klarom, kćerkom grofa Nikole Frankopana.
Od Srpkinja koje su poslednjih godina postale hrvatske snajke najpoznatija je manekenka Milica Mihajlović, koja se udala za preduzetnika Ivana Todorića.
Izvor: Srbija i Srpska
