Ubio se jer nije hteo sa Hitlerom da udari na Jugoslaviju
Pal Teleki (62), predsednik mađarske vlade (drugi mandat, od 1939.), u znak protesta zbog aktivne podrške njegove zemlje invaziji nacističke Nemačke na Jugoslaviju izvršio je samoubistvo u noći između 3. i 4. aprila 1941. godine.
Teleki je sa Jugoslavijom 12. decembra 1940, samo pet meseci ranije, potpisao „Sporazum o večnom prijateljstvu“. Zato je Telekijeva vlada odlučila da ostane izvan nemačko-jugoslovenskog sukoba ukoliko mađarska manjina ne bude u opasnosti, ili ukoliko Jugoslavija propadne. Međutim, mađarski ambasador u Nemačkoj, Dimitrije Stojaković (da, Srbin! Na dnu ovog posta biće neka reč o njemu), je poslat avionom u Mađarsku sa porukom za regenta Hortija:
Teleki se susreo sa izborom između dva loša rešenja. Mogao je da nastavi sa opiranjem nemačkim zahtevima da pomogne u invaziji na Jugoslaviju, mada je znao da bi to verovatno dovelo do nemačke okupacije Mađarske, kad završe sa Jugoslavijom. Ili je mogao da dopusti nemačkim trupama da prođu kroz Mađarsku, što bi značilo izdaju Jugoslavije i dovelo bi do toga da Saveznici objave rat Mađarskoj kako su i zapretili.
Odluku je umesto njega doneo general Henrik Vert, načelnik mađarskog generalštaba. Bez odobrenja vlade, Vert, koji je bio nemačkog porekla, je privatno dogovorio sa nemačkom visokom komandom prolazak nemačkih trupa kroz Mađarsku. Teleki je to ocenio kao izdaju.
Ljut, 3. aprila oko 21.00, Pal Teleki je napustio kancelariju Ministarstva spoljnih poslova i otišao u svoj stan u palati Šandor. Oko ponoći je primio poziv u kome se smatra da je obavešten da je nemačka vojska upravo ušla u Mađarsku. Teleki je izvršio samoubistvo pištoljem tokom noći i nađen je sledećeg jutra. Poruka koju je ostavio pred smrt između ostalog sadrži:
„Prekršili smo svoju reč, iz kukavičluka … Nacija to oseća, i odbacili smo svoju čast. Stali smo na stranu nitkova … Niti je šta urađeno protiv Mađara, niti protiv Nemaca. Postaćemo pljačkaši grobova! Nacija đubreta. Nisam vas zaustavio. Kriv sam“.
E, sad, Dimitrije Stojaković.Srbin iz Vršca, koji je promenio ime u Deme Stojaj, bio je ambasador u Berlinu do 1944. Imao je izrazito profašističke stavove. Predsednik vlade bio je od marta do avgusta 1944, a 1945. je pobegao iz Mađarske. SAD su ga zarobile i izručile Mađarskoj gde je osuđen za izdaju i učešće u izvršenju ratnih zločina i streljan 1946.
Tekst: Nebojša Vučinić (Autor je urednik Enigme Novosti i bloga Pišem, dakle postojim)
