Izgubljeni srpsko-hrvatsko-bosasnski koridor
Početkom 1903. godine u tadašnjoj Kraljevini Srbiji projektovana je železnička pruga koja je trebalo da poveže Dunav, kao još tada glavni evropski rečni koridor kojim se odvijala glavna trgovina između Carevine Rusije, Carevine Nemačke i Carevine Austrougarske (žitom i drvnom građom, najviše), sa Dubrovnikom i Kotorom kao, za Srbiju, najvažnijim jadranskim lukama.
Pruga je trebalo da spoji gradove u Srbiji, Stalać, Čačak i Užice sa granicom ka Bosni, odnosno da se odatle nasloni na prugu koju bi od granice ka Sarajevu i dalje Jadranu gradili Austrougari. Ta pruga bi bila drugi glavni saobraćajni krak kojim bi Srbija iskoristila svoju izuzetno povoljnu geografsku poziciju na Balkanu, pored onog od Beograda ka Nišu i dalje ka jugu, čiju su gradnju inicirali Francuzi nekoliko decenija ranije.
Izbijanje Prvog svetskog rata 1914. godine je omelo Srbiju u završetku pruge ali su Austrougari završili svoj deo posla i čak ga nastavili okupacijom Srbije, povezavši Užice i Sarajevo sa Jadranom, kao „poprečnu“ balkansku vezu na pravcu Istok-Zapad, pored postojeće veze Sever-Jug.
U njihovom slučaju, za razliku od Srbije koju je omelo izbijanje rata, ovde je kraj rata značio kraj austrougarskih radova. Ipak, svesni ogromnog značaja ove pruge u novoj zemlji sa nerazvijenom infrastruktrom, vlasti nove Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca već 1919. počinju sa projektom nastavka radova.
Uz puno muke i problema, pruga je konačno proradila krajem 1925. godine, i od tada je predstavljala najznačajniju saobraćajnu vezu između Srbije, Bosne, Hercegovine, Crne Gore i Dalmacije, uvezujući brojna preduzeća i privredne kapacitete mlade zemlje koju je tek očekivao razvoj. Glavni saobraćaj koji je išao ovom prugom bio je transport robe, uglja, drvene građe, mašina i drugih proizvoda, i nešto manje putnika.
Pruga je zvanično ukinuta i većim delom rasturena u komunističkoj Jugoslaviji 1974. godine, a njenom kraju prethodilo je ukidanje „lajkovačke pruge“ 1969. godine i još nekih pobočnih pravaca. Tvrdilo se da je nerentabilna, da se saobraćaj sve više prebacuje na drumski transport kamionima, autobusima i automobilima, a istovremeno je Jugoslavija sprovodila najskuplji projekat izgradnje jedne pruge ikad zabeležen u Evropi – prugu Beograd-Bar. Konstuktorski i izvođački surovo zahtevna, ova pruga je odnela milijarde dolara i mnoštvo graditeljskih života, i nikada nije postala saobraćajna veza šire regionalne važnosti.
Od „užičke pruge“ ostao je sačuvan zanimljiv kompleks „šarganske osmice“ na kome se danas izvode slikovite turističke ture starim vozovima, a Srbija direktnu železničku vezu sa jadranskom obalom osim luke Bar u Crnoj Gori danas ostvaruje sa lukom Rijeka u Hrvatskoj i Kopar u Sloveniji preko „severnog koridora“, dok sa lukama Gruž, Ploče, Split i Zadar nema direktnu vezu…
Na fotografijama se nalaze prizori inženjerskog umeća na originalnoj pruzi i prizor dolaska Kraljice.
Tekst: Bane Gajić (preuzeto sa Fejbuka)
