Kako je od napuštenog grada u Egeju stvoren raj za turiste

Piše: Predrag Savić, advokat i pisac

Grci sa Alonisosa dokazali su da su pravi majstori da od nekada razrušenog sela na vrhu brda, od napuštenih kuća bez krovova i gomile razbacanog kamena, naprave turističku meku koja danas donosi ogroman prihod.

Stara Alonisos, Hora ili Palio Horio, kako je ovde zovu, možda je jedan od najboljih primera kako se nesreća, uz mnogo vremena, strpljenja, novca i pameti, može pretvoriti u turističko blago. Ono što je posle katastrofalnog zemljotresa 1965. godine izgledalo kao mesto osuđeno da ostane samo uspomena na nekadašnji život ostrva, danas je prepuno turista, taverni, kafića, prodavnica, suvenirnica, obnovljenih kamenih kuća i apartmana sa pogledom koji se pruža preko gotovo čitavog Egeja.

Nije to novinarsko-reportersko preterivanje. Na zvaničnom grčkom turističkom portalu Visit Greece o Starom selu Alonisosa pišu kao o „staroj prestonici ponovo rođenoj zahvaljujući ljubavi“. Navode da je reč o jednom od najbolje očuvanih srednjovekovnih naselja Egeja, podignutom na vrhu brda kako bi stanovništvo bilo zaštićeno od gusarskih napada.

Selo je bilo neprekidno naseljeno sve do zemljotresa 1965. godine, posle kojeg su se stanovnici preselili u Patitiri. Potom su meštani i umetnici počeli da obnavljaju stare kuće, vodeći računa o tradicionalnom izgledu naselja, pa ga danas grčka turistička organizacija naziva svojevrsnim otvorenim muzejom tradicionalne arhitekture i ostrvske kulture.

Ali priča je zanimljivija od službenog turističkog opisa, što dokazuju snimci Branka Jovanovića sa drona koje objavljujemo eksluzivno.

Zemljotres od 9. marta 1965. godine označio je prelomnicu u novijoj istoriji Alonisosa. Hora, vekovima glavno mesto i administrativni centar ostrva, pretrpela je ogromna razaranja. Ljudi su napuštali kuće i silazili prema moru, u Patitiri, koji je do tada bio pre svega luka starog naselja. Na portalu grčke regije Tesalije Visit Thessaly pišu da je Hora tada pretrpela velika oštećenja, zbog kojih se veliki broj stanovnika preselio u Patitiri, današnju glavnu luku i administrativno središte ostrva.

Ostale su kamene kuće, mnoge bez krovova, zidovi i ruševine.

Kako pišu na portalu Visit Thessaly, prvi turisti su u Staro selo stizali starom stazom — na mazgama. Bili su to pretežno Nemci. Ono što su zatekli toliko im se dopalo da su počeli masovno i veoma jeftino da kupuju male kamene kuće. Vremenom je u selo stigla struja, počela je obnova i mesto za koje se činilo da je posle zemljotresa osuđeno na nestajanje dobilo je drugi život.

Drugi grčki turistički izvori navode da su u obnovi značajnu ulogu imali stranci, naročito Nemci i Britanci, koji su kupovali ruševine i pretvarali ih u obnovljene kamene kuće, ne narušavajući osnovni karakter starog naselja.

Tako je ono što je nekada moglo da se kupi kao gomila kamena postalo nekretnina na jednom od najlepših položaja Severnih Sporada.

Hora se nalazi na oko 180 metara nadmorske visine, na vrhu brda sa kojeg se more vidi sa obe strane ostrva. Njen položaj nije slučajan. Stari stanovnici nisu bežali na brdo zbog lepog pogleda za turiste, već zbog gusara. Sa visine su mogli da posmatraju more i na vreme primete opasnost.

Danas turisti dolaze zbog tog pogleda.

Uske kamene ulice, stepenice, stare kuće sa drvenim balkonima, cveće koje pada preko zidova, ostaci srednjovekovnog utvrđenja i pogled na plavo prostranstvo Egeja napravili su od Starog sela mesto u kojem čovek teško može da prođe nekoliko desetina metara a da ne naiđe na restoran, tavernu, kafić, prodavnicu ili suvenirnicu.

Uverili smo se ds nije samo letovalište sa nekoliko kafana.

Grčka državna organizacija za zaštitu prirode OFIPEKA, opisujući Staru Alonisos, konstatuje da naselje poslednjih godina beleži razvoj, da su brojni strani posetioci i meštani obnovili stare kuće i da u njemu postoji značajna ekonomska aktivnost. Potom doslovno nabraja šta je sve nastalo: restorani, kafe-barovi, prodavnice narodne umetnosti, suvenirnice i drugi lokali.

To se danas najbolje vidi uveče.

Kada sunce počne da zalazi iza brda, Hora se menja. Turisti ispunjavaju uske ulice, stolovi izlaze na terase i male platoe, taverne se pune, iz prodavnica svetle suveniri i lokalni proizvodi, a sa vidikovaca se čeka zalazak sunca. Zvanični sajt Opštine Alonisos i sam poziva posetioce da pogled na more posmatraju iz brojnih taverni i kafe-barova koji tokom letnje sezone rade čitavog dana.

Otvaranje novih taverni, prodavnica i suvenirnica samo je vidljivi deo tog procesa. Nekadašnja kuća koja je posle zemljotresa mogla izgledati kao bezvredna ruševina sada može biti  skupoceni apartman, restoran, prodavnica ili letnja kuća. Kameni zid koji je nekada bio ostatak nečijeg napuštenog doma danas je deo ambijenta koji turisti plaćaju.

I tu su Grci, zajedno sa strancima koji su prepoznali vrednost Starog sela, napravili najveći posao: nisu izgradili novi turistički grad — prodali su turistima lepotu onoga što je već postojalo.

Nisu srušili stare kamene zidove da bi podigli betonske hotele. Upravo su zidovi, kamen, uske ulice, stepenice, stare kuće i pogled na more postali proizvod.

Zato je Hora danas jedno od onih mesta u kojima je gotovo nemoguće odrediti gde prestaje selo a počinje turistička atrakcija.

Pri mojoj ranijoj poseti Alonisosu turista je bilo znatno manje. Ovoga puta razlika se vidi golim okom. Više je ljudi na ulicama, više ih je u tavernama, više za stolovima sa pogledom na more, a primetno je i više prodavnica, suvenirnica i ugostiteljskih mesta.

Taj moj utisak sa lica mesta poklapa se sa onim što grčki izvori već godinama beleže — turizam na Alonisosu raste. Na zvaničnom sajtu Opštine Alonisos pišu da je turizam poslednjih godina u procvatu, dok se zaštita prirodnog bogatstva, pre svega ogromnog Nacionalnog morskog parka, vidi kao jedan od temelja održivog razvoja ostrva.

Kako veli skiper  Branko Jovanović turistički život nije ostao samo na brdu.

rpDole, u Patitiriju, dogodila se gotovo suprotna transformacija. Dok je stara prestonica posle zemljotresa ostala prazna, njena nekadašnja luka počela je naglo da raste. U Patitiri su se preselili stanovnici, administracija i trgovina. Grčka državna televizija ERT u reportaži o Alonisosu piše da je Patitiri posle zemljotresa „ubrzano razvijan“ i da su danas tamo koncentrisane usluge potrebne stanovnicima i posetiocima.

Po rečima Jovanovića; tako je jedan zemljotres, koliko god to paradoksalno zvučalo, na kraju stvorio dva turistička centra.

Jedan dole — Patitiri, sa lukom, trajektima, prodavnicama, smeštajem, restoranima, kafićima i turističkim brodovima.

Drugi gore — Staru Alonisos, sa kamenom, istorijom, pogledom, tavernama, suvenirnicama i obnovljenim kućama.

Za Patitiri grčki portal Exploring Greece danas piše da se tu nalazi praktično celokupno tržište ostrva, veliki broj smeštajnih objekata, restorana, kafića i barova, dok iz luke svakodnevno polazi mnoštvo turističkih brodova na jednodnevne izlete po moru oko Alonisosa.

Leti se zato čitav prostor između Patitirija i Hore pretvara u svojevrsni turistički grad na dva sprata.

A između ta dva mesta (sprata) kreću se autobusi, taksiji, automobili, skuteri i oni uporniji koji starom stazom peške savladavaju uspon do Hore.

U Patitiriju se tokom dana smenjuju trajekti sa Skijatosa, Skopelosa i kopna, turistički brodovi, jedrilice i manja plovila. Turisti sa koferima traže smeštaj, drugi se raspituju o izletima u Nacionalni morski park, treći odlaze prema plažama, a predveče veliki deo tog sveta kreće prema Staroj Alonisos.

Tamo ih čeka ono zbog čega je ova priča neobična.

Čeka ih selo koje je pre šest decenija bilo razrušeno i gotovo napušteno.

Gomila starog kamena pokazala se vrednijom od novog betona.

Sačuvali su zidove, obnovili kuće, otvorili taverne, restorane, kafe-barove, prodavnice i suvenirnice, a ono što su nekada bile posledice katastrofe pretvorili su u ambijent koji danas privlači hiljade ljudi.

I pored svega toga, Alonisos još nije postao Skijatos koji kopija Budve, niti bi, čini se, većina ljudi ovde želela da to postane. Njegova najveća vrednost i dalje je u onome što je uspeo da sačuva — moru, borovim šumama, malim plažama, nenaseljenim ostrvima Severnih Sporada i Nacionalnom morskom parku, jednom od poslednjih velikih utočišta mediteranske medvedice Monachus monachus.

U tome se možda krije i najvažnija lekcija Stare Alonisos.

Fotografije: Aleksandar Pavlović i Petar Savić/ Snimci sa drona: Branko Jovanović