Slovenski susedi i srpske komšije
Piše: Ognjen Vojvodić
Svi slovenski narodi koriste slovensku riječ susjed, sa sličnim varijantama i istim značenjem, samo su Srbi izbacili iz srpskog jezika svoju srpsku slovensku riječ i dali je takozvanom hrvatskom jeziku, a usvojili tursku riječ „komšija“, i još k’o prava Turad tepaju jedni drugima „komšo“.
Susjed je samo jedna od mnogih srpskih riječi zamijenjenih turskim ili arapskim. Problem stranih riječi u srpskom jeziku nije u upotrebi pojedinih stranih riječi u nedostatku svojih za određene pojmove, tehnološke novine ili popularne strane medijske, muzičke ili modne trendove, nego što se strane riječi usvajaju umjesto riječi maternjeg jezika, to jest što se izbacuju srpske i i umjesto srpskih postavljaju strane, kao svoje i nezamjenljive.
Nije šala, skoro pet vjekova osmanlijske okupacije i turskog jezika kao zvaničnog na Balkanu, a zatim uporedo aneksione austroslavistike, koja je preko srpskih saradnika promovisala srpski prosti narodni i turkofoni govor kroz Karadžićev Srpski rječnik u kome ima više turcizama nego „srbizama“. Pravilnije je bilo da su rečnik izdat 1818. godine u Austrougarskoj, štampan u unijatskom manastiru, u programu kolonizacije srpskog jezika, umjesto „Srpski rječnik istolkovan njemačkim i latinskim riječima“ nazvali rečnik raje srpske u osmanskom ropstvu.
Početkom oslobođenja od osmanske okupacije srpske ustanove kulture su počele da rade na oslobađanju i obnovi srpskog jezika od okupatorskog turskog i austroslavističkog nametnutog rečnika i izraza. Na tom poslu je posebno radio srpski književnik i ministar prosvete Jovan Sterija Popović (1806 – 1856.), koji je sa saradnicima pripremio predlog «Reči nazivoslovne izrađene Društvom srpske slovesnosti», kao načelno način kultivisanja srpskog jezika, ali njegov program i rečnik su stopirani intervencijom tadašnje Evropske unije – Austrougarske, a komesar EU koji je lično imao učešća u stopiranju programa i tim povodom lično došao iz Austrougarske u Društvo srbske slovesnosti bio je Vuk Karadžić. Jovan Sterija Popović je bio protivnik austroslavističke „karadžićevske“ kodifikacije srpskog književnog jezika.
Zapravo, turska kolonizacija srpskog jezika je dovršena austroslavističkom reformom srpskog jezika i pisma, koja je predstavljena u formi srpskog filološkog folklora. Interes austrougarskog (germanskog) latinskog i islamskog imperijalizma je bila latinizacija i islamizacija Slovena, sa istim ciljem potiskivanja srpskog književnog i crkvenog slovenskog jezika sa Balkana. Srpski narod pod osmanlijskom okupacijom da se pripoji porodici turkofonih jezika i naroda, a srpski narod pod austrougarskom okupacijom slovenskim narodima latinske pismenosti.
Podsjetimo, srpski narod je bio podijeljen austrougarskom i osmanskom okupacijom, a jedinu vjersku, kulturnu i jezičku autonomiju (ograničenu) je imao u Srpskoj pravoslavnoj crkvi. Zato je jedan od razloga za naziv srpskog jezika sa prefiksom ili sufiksom „slovenski“, srpskoslovenski ili slavenosrpski, kao odrednicom slovenske etničke i jezičke pripadnosti, bio očuvanje slovenske osnove jezika na prostoru pod stalnim pritiskom latinske, a kasnije i islamske asimilacije.
U programu austroslavistike u Austrougarskoj je osnovana Jugoslovenska akademija znanosti i umjetnosti u kojoj je srpski jezik dvoimenovan u „srpski ili hrvatski jezik“, u projektu fragmentiranja i razgrađivanja srpskog jezika. Hrvatski jezik je kodifikovan kao jezik Slovena rimokatolika, sa srpskim slovenskim riječima i govorom građanskog staleža, dok je za pravoslavne Slovene pod osmanskom okupacijom, Srbe, određen jezik sa prostim i prostačkim govorom i rečnikom turcizama i tuđica drugih jezika, koji je kodifikovan pod nazivom srpski jezik. Istu kolonijalnu jezičku politiku je sprovodio i sprovodi islamski imperijalizam u islamizaciji srpskog i drugih nemuslimanskih naroda – nametanjem jezičkog muslimanskog mentaliteta.
Jezički janičari
Strateško sredstvo kulturne kolonijalne politike svih imperija je bila jezička politika, kao što je to i danas, čija je programska praksa kolonizacije drugojezičnih naroda formiranje mješovitih jezika nametanjem svog jezika, do postizanja svoje jezičke intonacije i dominacije. Turcizmi su riječi koje su narodima pod okupacijom osmanskog carstva nametnute pod uticajem turskog jezika kao zvaničnog u osmanskom Kalifatu. Neke od riječi iz arapskog (فَاصُولِيَا [fasúliya] – „pasulj” – slovenski i srpski grah; mašala (arap. مَا شَاءَ ٱللَّٰهُ [Mā šāʾ Allāh]), u originalu znači „Božija volja”, je riječ koja se izgovara kada se dogodi ili vidi nešto lijepo i ima svrhu bajanja protiv uroka – srpski Zdrav bio, sa srećom) i persijskog (div/dēw – „div”) (fasulye, dev), kao i mnoge grčke riječi, su preko turskog i u turskoj varijanti dospjele na Balkan, pa se smatraju turcizmima. Navedimo neke turcizme u srpskom jeziku: avlija – dvorište; at – konj; buraz – brat; ćuprija – most: čobanin – pastir; kajmak – skorup; pendžer – prozor; zejtin – ulje; jok – ne, neću, sevap – pomoć; merak – želja; vala – zaista, odista; itd.
Živimo u svijetu o kojem smo dobili predstavu preko maternjeg jezika, kao određene slike svijeta, osobenog tumačenja i simbolizacije stvarnosti, osmišljenog sistema pojmova. Jezik je svojevrsno tumačenje stvarnosti, osobeni način razmišljanja to jest poimanja svijeta. Zato je jezička politika jednaka vjerskoj politici. Uvozom i prisvajanjem stranih riječi na mjesto svojih blokiramo sistem svog jezika, narušava se organizacija glasovnog i značenjskog jedinstvenog jezičkog sistema, jer jezik funkcioniše po principu uzajamnosti složenih odnosa, od jezičkih znakova (akustičkih oblika) do pojmovnih predstava, koji se kao kompatibilni prepoznaju čineći jedinstvenost jezika.
Uzajamnost odnosa govorene riječi i pojmovne predstave u svijesti čini prikaz osobenog jezičkog znaka – riječi. U protivnom, jezik se svodi na surogat, na sredstvo drugog organizovanog jezičkog sistema i jezičke politike. Slovenski narodi koji su usvojili strani rečnik bitnih odrednica i pojmova, iako govore slovenskim govorom, prešli su na pojmovnik, estetiku i simboliku, kulturni kontinuitet i sistem simbola drugog jezika.
U narodima koji su vjekovima bili pod osmanlijskom okupacijom kolonizacija jezika je postignuta i samokolonizacijom, koju možemo nazvati jezičkim janjičarenjem. Kolonizacija srpskog jezika osmanskom okupacijom je sprovedena i kasnijom kolonijalnom austrougarskom jugoslovenskom jezičkom politikom, koju su srpski kolonijalni kneževi i kraljevi prihvatili kao proevropsku. Pored mnogi turskih i arapskih riječi koje koristimo, o tome svjedoče i nazivi mjesta i oblasti u Srbiji i Crnoj Gori, Bosni i Hercegovini, kojima su zadržani turski administrativni vojni i vjerski nazivi osmanskih okupacionih oblasti – sandžakat, saraj, čaršija, mahala (mala) itd.
Posebno svjedočanstvo kolonizacije srpskog jezika i mentaliteta predstavlja dodavanje turskog prefiksa kara (crni) imenu Vožda Đorđa Petrovića, čija ličnost i djelo predstavljaju kult ustanka i oslobođenja srpskog naroda i vjere od osmanske okupacije, kao i prezimenu oslobodilačke srpske kraljevske dinastije (Karađorđevići) koja nije pristala na vazalski odnos i saradnju sa osmanskim okupatorom.
Ideološka indoktrinacija je moćna institucija kontrole društva, a koja se uvijek vrši i preko jezičke politike, nametanjem i normiranjem „novogovora“, kao što je to opisao Orvel u svojom antiutopijskom romanu. Jedino jače sredstvo kontrole i promjene društvene i lične svijesti jeste promjena vjere, «prevjeravanje», koje je vršeno nad našim narodom na Zapadu pod pritiskom rimokatoličke unijatske misije, a na Istoku pod petovjekovnom osmanskom okupacijom. Uslijed toliko vjekova ropstva, kod dijela srpskog naroda je formiran kolonijalni karakter ili, kako ga je nazvao etnolog Jovan Cvijić, „rajinski“ mentalitet, «rajinske osobine».
Rajinski mentalitet ima i svoj rajinski rečnik, posebno religiozni rečnik druge vjere i jezika naroda okupatora. Nad srpskim jezikom je vršeno nasilje radi vjerske asimilacije i komunističke kulturne politike, sa istim ciljem protjerivanja predanja pravoslavne ćirilične pismenosti, crkvenoslovenskog jezika i srpskog kao slovenskog jezika. Vjerska ili ideološka asimilacija ne podrazumeva samo formalni prelazak u drugu vjeru, već se vrši i prelaskom u drugi jezik, drugi jezički sistem i pojmovnik, drugi religiozni rečnik i način razmišljanja, drugačije poimanja pojmova. Zato su danas mnogi naši sunarodnici spremni da panično i požrtvovano brane strane riječi, turske, arapske ili latinske, od riječi svog srpskog jezika, ili latinično pismo kao nasleđe kolonijalne austrougarske jugoslovenske jezičke politike.
