Srpski patrijarsi i Karađorđe u Velikoj Plani

U gradu Velika Plana odslikano je nekoliko zidnih murala, koji privlače pažnju prolaznika. Slikanje murala finansirala je Opština, preko Turističke oeganizacije.

U poslednjih nekoliko godina u gradovima, pa i selima, širom Srbije širi se moda da se po zidovima slikaju portreti poznatih ličnosti.

Znani i neznani umetnici slikaju sve i svakoga. Od poznatih i aktuelnih sportista i političara, preko znamenitih ličnosti iz srpske istorije, do najvećih kriminalaca, rijaliti zvezda i sličnog društvenog šljama, od kojih su, na sramotu svih nas, televizije sa nacionalnom frekfencijom, štampani mediji i društvene mreže napravili svojevrsne heroje i uzore srpskoj omladini.

Ta moda je stigla i u Veliku Planu. Ali, za razliku od mnogih drugih gradova i opština, ova opština, koja se nalazi na razmeđu Pomoravlja i Šumadije, nema ni jedan mural kojeg bi trebala da se stidi.

Svih šest murala naslikanih u ovom gradu nalazi se u glavnoj ulici, koja nosi ime Miloša Velikog.

Pet murala je na ulazu u grad iz pravca Smedereva, na potpornim zidovima kod podvožnjaka ispod železničke pruge.

Na desnom zidu, jedan do drugog, nalaze se izuzetno lepo urađeni portreti dvojice srpskih patrijarha, Pavla Stojčevića i Irineja Gavrilovića. Visine su četiri a širine dva i po metra.

Odmah kraj njih naslikan je mural vođe Prvog srpskog ustanka Đorđa Petrovića Karađorđa, koji je ubijen u Radovanjskom lugu, desetak kilometara od Plane.

Vožda Karađorđa i njegovog pratioca i pisara Nauma Kanara, u kolibi Dragića Vojkića, u selu Radovanju, ubio je Nikola Novaković iu noći između 25. i 26. jula 1817. godine, sekirom, na spavanju.

On je mrtvom vođi prve srpske revolucije odsekao glavu i nju, zajedno sa odelom, koje je skinuo sa ubijenog i njegovim stvarima, predao organizatoru ubistva smederevskom vojvodi Vujici Vulićeviću. Vulićević, koji je bio Karađorđev kum, je taj nesrećni „tovar“ poslao u Beograd, drugom voždovom kumu Milošu Obrenoviću.

Glava, oprana od krvi, je jedan dan stajala u konaku kneza Miloša, preko puta Saborne crkve, položena na beli tanjir a sutradan odneta beogradskom veziru. Vezir je glavu vratio Milošu, koji je našao kasapina i naredio mu da sa nje skine kožu.

Nakon što je osoljena i ispunjena pamukom i slamom, koža je poslata veziru, koji je istu poslao u Carigrad, gde je po naređenju sultana bila istaknuta na bedemu, pred sarajem.

Glava je ukradena sa bedema. Nije poznato ko je to učinio. Ostalo je predanje da je to učinio neki Grk.

Voždova lobanja je pokopana pored Saborne crkve, da bi 1819. godine bila prenesena u Topolu i sjedinjena sa Karađorđevim telom, koje je izvađeno iz grobnice u Radovanjskom lugu i takođe preneto u palanku na Oplencu.

Knez Miloš i Karađorđe su se okumili kad je vožd krstio njegovog prvog sina i dao mu ime svog oca – Patar. Dečak je umro dok se sa majkom Ljubicom krio u zbegovima na Jelici i drugim planinama tog dela Srbije. Sahranjen je u manastiru Nikolje, u Ovčarsko-kablarskoj klisuri.

Sa druge strane ulice, preko puta u srpskom rodu omiljenih crkvenih velikodostojnika, planjanska likovna umetnica Andrijana Simović naslikala je kompoziciju crvenokose devojke sa Morave, sa rekom i starim mostom, koji su neki pohlepni i neodgovorni ljudi, pre deceniju i po, razmontirali i – prodali kao staro gvožđe.

Svih pet murala su delo akademske slikarke iz Velike Plane Une Nikolić i njenog kolege iz Šapca Đurađa Stevanovića.

Dve stotine metara dalje, na zgradi koja se nalazi pored sedišta SPS-a, čitavom širinom spoljašneg zida, nepoznati umetnici naslikali su kompoziciju koja se sastoji od tri jednaka dela.

Na prvoj trećini, na podlozi crvene boje, naslikan je beli malteški krst, u sredini je srpska trobojka a na poslednjoj trećini portret legendarnog ratnog komandanta Vojske Republike Srpske, uz koji su ćiriličnim slovima, u tri reda, u bojama srpske trobojke, ispisane reči: Ratko Mladić, srpski heroj!