Gde god da se boravi, nek` se ne zaboravi!
Danas, 4. avgusta 2018. godine, navršilo se punih 23 godine od najvećeg egzodusa u novijoj svetskoj istoriji, zločinačke akcije hrvatske vojske „Oluja“ u kojoj je ubijeno oko 2.000 krajiških Srba, a sa svojih ognjišta proterano čak 250.000 ljudi.
Napad na tadašnju Republiku Srpsku Krajinu počeo je u ranu zoru. Oko 130.000 hrvatskih vojinka sa svih strana udarilo je na RSK i već 5. avgusta Tuđmanova armada ušla je u napušten Knin, koji je 24 sata besomučno granatiran i u kome je do tada živelo više od 80 odsto srpskog stanovništva. Otpor vojske RSK, koja je ostavljena na cedilu, slomljen je za samo nekoliko dana. Napad je pripreman dugo i sistematski što nije bila tajna ni u svetskim ni u regionalnim prestonicama, uključujući i Beograd.
Velikim silama, Krajišnici, kao čuvari granice od upada iz Otomanske imperije, odavno nisu više bili potrebni. Tuđman ih je uporno nazivao „remetilačkim faktorom“, koji stoji na putu hrvatskog državnog sna, a Miloševićev režim im je ulivao lažnu nadu, a na kraju im okrenuo leđa.
Tako je krajiškim Srbima, početkom avgusta 1995, jedino ostavljeno dovoljno vremena da navrat-nanos pokupe malo odeće, posedaju u traktore i završe baš onako kako im je ranije cinično poručivao Stjepan Mesić – da im od rodne zemlje tragovi ostanu jedino na obući.
Sa teritorije Republike Srpske Krajine krenuo je talas izbeglica, a na putu ka Srbiji i Republici Srpskoj izbegličke kolone su stalno napadali hrvatska artiljerija i vojno vazduhoplovstvo. Kolonama sa traktorima nije bio dozvoljen ulazak u Beograd – osim prolska Bulevarom Arsenija Čarnojevića. U Krajini su ostali samo civili, koji su bili izloženi teroru i posle formalnog završetka operacije „Oluja“ 7. avgusta.
Vojna akcija je izvedena uprkos činjenici da je ta oblast bila pod zaštitom UN, pod nazivom sektori „Jug“ i „Sever“, i da su predstavnici RSK dan pre u Ženevi i Beogradu prihvatili predlog međunarodne zajednice o mirnom rešenju sukoba.
Tadašnji komandant civilne policije mirovnih snaga UN za područje Knina, general Alan Goran, na kraju svoje misije napisao je u izveštaju da je policija UN na tom području, nakon dolaska hrvatskih snaga, pronašla 128 ubijenih srpskih civila i 73 odsto uništenih kuća. Dokumentaciono-informacioni centar „Veritas“ je naveo da je, prema njihovoj evidenciji, tokom „Oluje“ i posle nje poginuo i nestao 1.861 Srbin.
Većina poginulih i nestalih bili su civili – 1. 211, a tri četvrtine njih bili su stariji od 60 godina. Među žrtvama se nalazi 548 žena, od kojih su oko četiri petine bile starije od 60 godina.
Od ukupnog broja žrtava do sada je rasvetljena sudbina 1.084 lica, dok se na „Veritasovoj“ evidenciji nestalih vodi još 777 lica, od čega 588 civila, među kojima 295 žena.
Tri godine posle napada na Krajinu hrvatski predsednik Franjo Tuđman je, u govoru na otvaranju Ratne škole „Ban Josip Jelačić“ u Zagrebu, 14. decembra, ovako objasnio rezultate „Oluje“:“Srpsko smo pitanje, dakle, rešili, neće više biti 12 posto Srba ili devet posto Jugoslavena, kao što ih je bilo. A hoće li ih biti tri ili pet posto, to ne znači ugrožavanje hrvatske države.“
Hrvatske vlasti inače, negiraju optužbe o etničkom čišćenju i srpskom egzodusu, a u vreme Tuđmanovog režima su odbijale saradnju s Međunarodnim sudom za ratne zločine u Hagu, tvrdeći da je reč o legitimnoj vojnoj operaciji protiv pobunjenika.
Hrvatske vlasti su kasnije prihvatile saradnju i Haškom sudu su dostavile desetine obrađenih slučajeva najtežih zločina počinjenih tokom i nakon vojno-policijskih akcija „Bljesak“ i „Oluja“. Za ove zločine suđeno je generalima Anti Gotovini, Ivanu Čermaku i Mladenu Markaču.
Aprila 2011, Gotovina je osuđen na 24, a Mladen Markač na 18 godina zatvora, dok je general Ivan Čermak oslobođen krivice. U presudi Anti Gotovini, Haški tribunal je utvrdio da je operacija „Oluja“ u leto 1995. bila udruženi zločinački poduhvat s predsednikom Franjom Tuđmanom na čelu, smišljen da protera srpsko stanovništvo iz Kninske Krajine, što je bio navod optužnice.
U novembru 2012, Apelaciono veće Haškog tribunala oslobodilo je hrvatske generale Antu Gotovinu i Mladena Markača krivice za progon srpskog stanovništva iz Kninske Krajine 1995. poništivši prvostepenu presudu, nakon čega su pušteni iz pritvora. Prema konačnoj presudi, operacija „Oluja“ nije bila udruženi zločinački poduhvat u cilju proterivanja Srba iz Kninske Krajine.
Oslobađajuća presuda izazvala je euforiju u Hrvatskoj, a hrvatski gradovi su se utrkivali u dodeljivanju titule počasnog građanina Anti Gotovini. U Srbiji i srpskom narodu širom sveta ta presuda izazvala šok i razočaranje.
