Ćirilice sve manje na grobovima Srba na Mirogoju
Zagrebačko groblja Mirogoj otvoreno je 1879. Otprilike tada počinje i gradnja čuvenih mirogojskih arkada čija je izgradnja dovršena 1917. Projekat arkada realizovao je jedan od najznačajnijih arhitekata tog doba, Herman Bole, koji je svojim delima ostavio neizbrisiv trag na licu Zagreba. Između brojnih građevina koje je projektovao, poput zgrade Hrvatske akademije nauke i umetnosti, Muzeja za umetnost i privredu, Bole je iza sebe ostavio i nekoliko crkava.
Tako je izgradio Evangeličku crkvu u Zagrebu, grčko-katoličku crkvu Sv. Ćirila i Metoda, katoličku katedralu u Đakovu, ali je preoblikovao i restaurirao unutrašnjost i zagrebački saborni hram Preobraženja Gospodnjeg, pravoslavnu crkvu Svete Trojice u Bjelovaru i brojne druge sakralne objekte svih konfesija. Prema njegovom nacrtu, izgrađena je i pravoslavna kapela Svetog Petra i Pavla u pravoslavnom delu Mirogoja. Upravo taj deo Mirogoja, koji se nalazi desno od glavnog ulaza u groblje, svedoči o nekada uticajnoj i moćnoj zagrebačkoj pravoslavnoj zajednici, među kojima su se isticali većinom trgovci i bankari.
Naravno, centralni deo arkada, rezervisan je za ugledne članove društva katoličke veroispovesti, ali se i ugledni pravoslavci nalaze odmah pored njih. Nakon pravoslavnog dela arkada, sledi protestantski, pa jevrejski deo.
Zanimljivo je da pravoslavni deo arkada počinje grobom pesnika Petra Preradovića, koji je pravoslavnog i srpskog porekla, ali se kasnije, zbog napredovanja, deklapisao kao katolik.
U pravoslavnom delu arkada sahranjeni su ugledni pravoslavci srpskog i grčkog porekla s prelaza 19. u 20. vek, dok su ostali građani pravoslavne veroispovesti sahranjivani oko kapele Svetog Petra i Pavla, koja se nalazi u blizini na grobljanskim poljima označenim slovima GI, što je, u duhu onog vremena, bila oznaka za Grko-istočnjake, kako su nekada zvali pravoslavce.
Pravoslavne grobnice, inače okrenute u smeru istoka, specifične su i stoga što se na njihovoj zadnjoj strani nalaze natpisi na latinici, dok su na prednjoj imena pokojnika napisana ćirilicom. Ćirilica se s godinama sve manje koristila, da bi gotovo potpuno nestala u naše vreme, nakon raspada Jugoslavije. Danas se retko koji zagrebački pravoslavac usuđuje na grobnicu staviti ćirilični natpis.
Paroh zagrebački, protojerej Đorđe Filipović zadužen je za pravoslavne sahrane.
„Godišnje obavimo oko 120 sahrana. Nikada nisam imao nikakvih problema, dobro sarađujemo s radnicima Gradskog groblja, koji su se navikli na naše posebnosti. Naime, katolički obred je malo kraći, pravoslavna opela u proseku traju 15 minuta duže, pa nam se onda izađe u susret da počnemo 15 minuta ranije”, objašnjava ovaj sveštenik.
Pravoslavni deo Mirogoja sve više menja svoj izgled i karakter. Mnoge stare, ugledne porodice nemaju naslednike ili naslednici nisu raspoloženi za plaćanje grobnih mesta, pa se često na grobnicama mogu videti upozorenja ostavljena od strane uprave groblja da će se gronica isprazniti i grob prodati, ukoliko se ne podmire dugovanja. Ustaškim genocidom u Drugom svetskom ratu gotovo uništena pravoslavna zajednica u Zagrebu, danas polako nestaje i s Mirogoja, poslednjeg mesta u gradu u kojem je bila nekako vidljiva. Grobnice nekada moćnih srpskih porodica danas kupuju novobogataši, koji intervenišu i u izgled grobnica, narušavajući estetiku ovog dela Mirogoja.
Otac Đorđe i drugi sveštenici na taj proces ne mogu uticati:
„Često se dešava da sahranjujemo čoveka koji je želeo da se sahrani po pravoslavnim običajima, a da među ožalošćenima nema pravoslavaca, jer su njegovi potomci ili napustili veru, ili žive u mešanim brakovima”.
Reč je o procesima koje niko ne može zaustaviti, ali je činjenica i to da se mnogi Zagrepčani srpskog i pravoslavnog porekla danas ustručavaju deklarisati kao Srbi i pravoslavci. Kao da i oni čekaju da se njihovi stari sahrane i da onda slobodno mogu zaboraviti ko su i šta su.
Izvor: Politika/Saša Kosanović
