Upokojio se prota Vojislav Bilbija
Protojerej-stavrofor Vojislav Bilbija (1942–2026), dugogodišnji starešina crkve Svete Trojice u Roterdamu, umetnik i duhovnik srpskih pritvorenika Haškog tribunala, preminuo je 5. novembra u 84. godini života.
Iza sebe je ostavio izuzetno umetničko i duhovno nasleđe, među kojim posebno mesto zauzimaju kivot na mestu prvobitnog groba Svetog Simeona Mirotočivog u Hilandaru i kivoti za mošti Svete Anastasije, majke Svetog Save.
Vest o njegovom upokojenju saopštila je Srpska pravoslavna crkva, ističući njegovu višedecenijsku svešteničku i misionarsku službu u Zapadnoj Evropi, kao i posebnu brigu koju je pokazivao prema srpskim zatočenicima u pritvorskoj jedinici Haškog tribunala u Sheveningenu.
Rođen 1942. godine u Bosanskom Grahovu, Vojislav Bilbija završio je studije stomatologije, a krajem šezdesetih godina prošlog veka preselio se u Holandiju. Pored profesionalnog rada u stomatologiji, rano se posvetio crkvenoj službi i umetničkom stvaralaštvu. Posle višedecenijske đakonske službe, 2000. godine rukopoložen je u čin sveštenika, a potom mu je poverena parohija u Roterdamu, gde je dugi niz godina bio starešina hrama Svete Trojice.
Duhovne i umetničke veze sa Hilandarom
Posebno mesto u njegovom životu zauzimao je manastir Hilandar, sa kojim je bio duhovno i umetnički povezan više od pola veka.
Jedno od njegovih najznačajnijih dela jeste kivot Svetog Simeona Mirotočivog, velikog župana Stefana Nemanje, osnivača srpske srednjovekovne države i jednog od ktitora Hilandara. Na njegovoj izradi radio je 1972. i 1973. godine, a kivot je postavljen na mestu prvobitnog groba Svetog Simeona u hilandarskom sabornom hramu, gde se nalazi i čuvena loza Svetog Simeona.
Reč je o mestu izuzetnog značaja za srpsku duhovnu istoriju, budući da je Stefan Nemanja, nakon povlačenja sa prestola i monašenja, poslednje godine života proveo na Svetoj Gori, gde se upokojio 1199. godine. Njegove mošti kasnije je Sveti Sava preneo u manastir Studenicu.
Bilbijin umetnički rad nije se ograničio na izradu kivota. U steni na prilazu Hilandaru isklesao je i lik Svetog Simeona Mirotočivog, delo na kojem je, prema biografskim podacima, radio punih sedamnaest godina.
Njegova povezanost sa Hilandarom bila je toliko snažna da je 2022. godine upravo u ovom manastiru predstavljena monografija „Hilandarac van Hilandara – Stopama Svetog Simeona“, posvećena njegovom umetničkom stvaralaštvu. Knjiga je objavljena sa blagoslovom hilandarskog igumana arhimandrita Metodija, koji je tom prilikom govorio o značaju Bilbijinih dela za manastirsko bratstvo.
Kivoti Prepodobne mati Anastasije
Među njegovim najvrednijim ostvarenjima nalaze se i dva kivota za mošti Prepodobne mati Anastasije, majke Svetog Save i supruge Stefana Nemanje. Veliki kivot nalazi se u manastiru Studenica, dok se manji, sa delom njenih moštiju, čuva u Hilandaru.
Ovaj poduhvat prati i nesvakidašnja priča o srebru iz hilandarske riznice. Prema svedočenju koje je objavila Mitropolija crnogorsko-primorska, bratstvo Hilandara poklonilo je ocu Vojislavu značajne količine srebra koje se vekovima čuvalo u manastiru, a čije se poreklo povezuje sa 14. vekom i rudnikom Novo Brdo, jednim od najznačajnijih rudarskih središta srednjovekovne Srbije.
Zbog tadašnjih političkih okolnosti, srebro je u više navrata tajno prenošeno sa Svete Gore u Holandiju, gde je Bilbija imao svoj atelje. Prema istom izvoru, srebrne poluge su jednom prilikom prenete sakrivene u velikoj posudi punoj meda.
Izrada kivota trajala je tri i po godine. Završeni su 1995, kada su avionom transportovani iz Amsterdama u Beograd, a zatim u Studenicu i Hilandar. Oba su ukrašena zlatom, srebrom i dragim kamenjem i predstavljaju značajna ostvarenja savremene srpske crkvene umetnosti.
Duhovnik srpskih zatočenika
Pored umetničkog rada, otac Vojislav Bilbija ostaće upamćen i po svojoj dugogodišnjoj duhovnoj brizi za Srbe zatočene u pritvorskoj jedinici Haškog tribunala.
Prema intervjuu koji je „Politika“ objavila 19. decembra 2007. godine, otac Vojislav je svakog utorka posećivao pritvorenike u Ševeningenu, razgovarao sa njima, ispovedao ih i pružao im duhovnu podršku. Kako je tada objasnio, njegova sveštenička dužnost bila je da pomogne čoveku u nevolji, bez obzira na optužbe koje su mu stavljene na teret.
Posećivao je, između ostalih, Slobodana Miloševića, a nakon Miloševićeve smrti u pritvoru 2006. godine služio je molitveni pomen u Ševeningenu, na molbu srpskih pritvorenika.
U istom intervjuu naveo je da je njegov zadatak kao duhovnika da ljudima olakša teret zatočeništva i pomogne im da sačuvaju veru i unutrašnju snagu. Osim duhovne podrške, zatočenicima je pomagao i materijalno, posredstvom priloga prikupljenih u crkvi, kao i poklanjanjem verske literature.
Njegova humanitarna delatnost nije bila ograničena na Hag. Tokom devedesetih godina organizovao je i dopremanje humanitarne pomoći iz Holandije na područja pogođena ratovima na prostoru bivše Jugoslavije.
Vojislav Bilbija bio je čovek neobično širokih interesovanja i sposobnosti. Pored stomatologije, svešteničke službe i crkvene umetnosti, bavio se muzikom i borilačkim veštinama. Svirao je gitaru i gusle, izvodio duhovne pesme, a bio je poznat i kao jedan od ranih promotera kjokušinkai karatea na prostoru nekadašnje Jugoslavije.
Ipak, najtrajniji deo njegovog nasleđa ostaje povezan sa Srpskom pravoslavnom crkvom, manastirom Hilandar i očuvanjem srpske duhovne tradicije.
Njegova dela u Hilandaru i Studenici predstavljaju materijalno svedočanstvo umetničkog stvaralaštva koje je svoje najdublje uporište nalazilo u pravoslavnoj veri. Istovremeno, njegova višedecenijska služba među Srbima u Holandiji, posebno među pritvorenicima u Hagu, ostaje važan deo njegovog svešteničkog životopisa.
Smrću oca Vojislava Bilbije Srpska pravoslavna crkva izgubila je sveštenika, misionara i umetnika čiji su život i rad povezivali Srbiju, Svetu Goru i srpsku zajednicu u Zapadnoj Evropi.
Večan mu spomen i Carstvo nebesko.
