Zašto se ne obnavlja srpska crkva u Njujorku?

Prošao je treći Vaskrs od požara koji je progutao crkvu Svetog Save u Njujorku, a pomaka u obnovi ove srpske bogomolje nema. Episkop istočno-američki Irinej je mesecima pre prošlogodišnjeg Vaskrsa najavljivao da će liturgiju 2018. godine služiti pod obnovljenim krovom izgorele crkve. To se, međutim, nije desilo ni prošle, a ni ove godine.
Ove nedelje je vladika Irinej, pod čijim se starateljstvom još od požara nalazi crkveno-školska opština u Njujorku, raspustio i drugo povereništvo nad njujorškom parohijom. Inače, Povereništvo nad parohijom je Eparhija istočno-američka nametnula u decembru 2016. godine, posle isteka mandata poslednjeg parohijskog odbora. Do tada se po statutu crkveno-školske opštine parohijski odbor birao među parohijanima na izborima.
Sto šezdeset pet godina stara bogomolja, koja je 1942. postala vlasništvo Srpske pravoslavne crkve, kada su članovi zajednice skupili 30 hiljada dolara da je kupe, izgorela je u predvečerje prvog maja 2016. godine, posle vaskršnje službe i pratećeg okupljanja vernika. Pošto je bila zaštićena građevina od izuzetnog istorijskog značaja za grad Njujork i još veće važnosti za srpsku pravoslavnu zajednicu ovog grada, očekivalo se da obnova ove svetinje bude zajednički prioritet Eparhije istočno-američke i srpske zajednice njujorške oblasti.
Tri godine kasnije, međutim, obnova se nije pomerila sa mrtve tačke, a vidljivog napretka nema ni u naporima za prikupljanje neophodnih novčanih sredstava, kao ni u građevinskim radovima na samom objektu. Obnova crkve će koštati između 60 i 80 miliona dolara, a kompanija koja je osiguravala građevinu je na ime odštete parohiji isplatila svega 12 miliona i 700 hiljada dolara. Parohija je u maju 2018. godine pokrenula tužbu protiv osiguravajuće kompanije Čerč Mjučual, zbog neadekvatne polise. Naime, kako prenosi “Njujork Post”, odšteta je proračunata na osnovu polise koja se zasnivala na tržišnoj vrednosti u vreme kupovine, te sredstava naknadno uloženih u nadogradnju, a nije predviđala troškove obnove u slučaju uništenja požarom. Parohija sudski potražuje dodatnih 47 miliona dolara.
Kostur crkve, čiji zidovi stoje zahvaljujući naknadno ugrađenim čeličnim gredama, budi jake emocije, ali deluje i sablasno. Raščišćavanje terena se odvijalo sporo zato što težim građevinskim mašinama, usled čije proizvodnje vibracija bi stabilnost zidova bila ugrožena, nije dozvoljen pristup.
Dok se srpska zajednica Njujorka pita gde je zastoj, nema čak ni najave strategije prikupljanja sredstava za obnovu. I parohijski dom, koji nije značajno oštećen u požaru, stoji neiskorišćen. Unutrašnje renoviranje doma, planirano pre požara, nikad nije otpočelo. U obraćanju tokom vaskršnjeg bogosluženja, vladika Irinej je ponovo najavio da će radovi na postavljanju krovne konstrukcije početi do 15. maja ove godine.
Osim redovnih donacija i ustaljenih crkvenih donatorskih prilika, izdvaja se jedino pokušaj jedne parohijanke, neposredno poslije požara, koja je na donatorskoj platformi Go Fand Mi prikupila oko 27 hiljada dolara.

Da se napori ka obnovi ne odvijaju kako treba govori i svima očigledno neslagawe između vladike i parohijskih odbora koje je sam postavio. Prvo Povereništvo, sastavljeno od stručnjaka u polju finansija, prava i trgovine nekretninama, je avgusta 2017. u većini podnelo ostavku, zbog, kako se priča u zajednici, nemogućnosti da se izbore protiv sukoba interesa. Sukob interesa  navodno leži u činjenici da je izvršni rukovodilac projekta obnove, arhitekta Don Živković, Srbin iz Australije kojeg je postavio vladika Irinej, zvanično učestvovao u rukovođenju obnovom volonterski, a istovremeno je unajmio svoju arhitektonsku firmu “Živković Konoli” kao jednog od izvođača radova.

Drugo Povereništvo je, prema izvorima koji zasad žele da ostanu anonimni, suspendovano od strane episkopa neposredno nakon vaskršnjih svetkovina. Zvaničnih saopštenja još nema, tako da se ne zna šta ta suspenzija tačno podrazumeva. Parohijski sveštenik Živojin Jakovljević, koji se trenutno oporavlja posle hirurškog zahvata, nije odgovorio na naša pitanja. Iz drugih izvora bliskih povereništvu saznajemo da su ključni sukobi između povereništva i vladike izbili na liniji načina odabira podizvođača, gde se ponovo pominju razmimoilaženja u vezi sa odgovornostima arhitekte Živkovića. U narednim danima će novi događaji verovatno rasvetliti situaciju, a uslediće i reakcije zajednice.

Napisao: Vladan Ivković (Serbina Times)/ Fotografije: Eparhija istočno-američka, Njujork