Crkve otimaju rušenjem stečenih prava i sloboda
Kako je Valtazar Bogišić, Srbin rimokatolik, napisao za knjaza Nikolu zakonik 1888. kojim je nedvosmisleno propisao vlasništvo Mitropolije na svetinjama u Crnoj Gori i zašto su u nesaglasju novo predložene odredbe o verskim zajednicama sa evrospskom pravnom tradicijom i savremenim pravom
Piše: Advokat i pisac Predrag Savić
Crkve, manastiri i drugi njima slični verski objekti u Crnoj Gori u vlasništvu su crkve i verskih zajednica. Koriste se u skladu sa crkvenim ustavima i pravilima. I ova stečena prava ne mogu se izmeniti ni jednim novim zakonom niti drugim njegovim izmenama.
Ovako bi prepričana na današnji savremeni pravnički jezik glasila pravila koja je utemeljio dr Valtazar Bogišić (1834-1908) u Opštem imovinskom zakoniku za Knjaževinu Crnu Goru koji je ukazom od 25. marta 1888. godine proglasio knjaz Nikola Petrović. U ovom Zakoniku koji predstavlja spomenik prava neprocenjivog značaja uspostavljena su mnogo pravna pravila koja se primenjuju i danas u savremenom evropskom zakonodavstvu.
Sam knjaz Nikola za Zakonik je napisao „odobravanja i pohvale kojima je cijelome pravničkom svetu jednodušno pozdravljeno bilo ovo zakodavno dijelo, potuno su opravdani i primjenom njegovom u našim sudovima“. I zaista odmah po objavljivanju Zaakonika najviše ocene su stigle iz akademije moralnih i političkih znanonsti Francuske, Moskovkse akademije, pravnog društva iz Ljubljane, akademije iz Tuluza, pravničkog jednota iz Praga…
Crnogorski Zakonik odmah je preveden na francuski a potom i na nemački, španski, italijanski i ruski jezik. Dr Lujo Bakotić, takođe Srbin rimokatolik kao i Valtazar Bogišić upozorava da se Zakonik zasniva na narodnoj tradiciji Crne Gore i filozofskim načelima. Svaka kodifikacija građanskog prava ima veliki pravni značaj zbog kompleksnosti poduhvata i najčešće se sa njom bave timovi od više desetina i stotine pravnika.
Dr Lujo Bakotić na predavanju održanom povodom tridesetogodišnjice Bogišićeve smrti upozorio je da je redakcija i pisanje građanskog austrijskog zakonika trajalo punih 67 godina, stoga je Bogišićevo delo još impozantnije jer je gotovo samo uspeo da dovede u saglasje zakonske norme sa nepisanim zakonima, običajima i bogatom pravnom tradicijom Crne Gore. Ovaj zakonik bio je i dokaz mudrosti i sposobnosti knjaza Nikole Pertovića koji je zamolio ruskog cara Aleksandra II da iz Odese pošalje Bogišića.
Naravno, car Aleksandar II je platio i sve troškove izrade Zakonika sa kojim su knjaz Nikola i Valtazar sebi podigli najtrajniji spomenik. Valtazar je rad na Zakoniku započeo 1874. godine, ali ga je i prekidao zbog rusko-turkog rata. Upravo u tom Opštem imovinskom zakoniku za Knjaževinu Crnu Goru u poglavlju broj VIII doslovce stoje sedeće odredbe: „O crkvama, manastirima i drugim njima sličnim uredbama vijerskim.
Čl. 716.
Imaoci su: pravoslavne crkve, manastiri i druge crkvene ustanove kojima tu sposobnost priznaju crkovna pravila ili crkovna Vlast, a to priznanje nije u opreci sa državnim zakonom.
To isto budi rečeno o crkvama i crkvenim uredbama drugih hrišćanskih veroispovjedi koje država poznaje.
Čl. 717.
Pravilo prethodnog članka vredi za sve nehrišćanske bogomolje i druga postojana vjerska uređenja (na pr. muhamedanske džamije i.t.d.), ukoliko je država samu vjeru priznala.
Čl. 718.
Uprava dobara crkovnih i drugih imaonika vjerskog značaja, kao i njihovo zastupništvo naprava ostalome svijetu biva po ustavu njihovu, po drugim priznanim pravilima i po naredbama zakonite im Vlasti, u koliko nijesu u opreci sa državnim zakonima.“
Ove odrebe znače da su izvršna i zakonodavna vlast na čelu s knjazom Nikolom priznale imovinska i druga stvarna prava Mitropoliji crnogorsko primorskoj i brdskoj. Mitropolija korene ovih prava vuče preko episkopije zetske koju je još 1219. godine osnovao Sveti Sava u manastiru na Miholjskoj prevlaci.
To pravo na imovinu Mitropoliji i Srpskoj pravoslavnoj crkvi priznavale su sve carevine i kraljevine, narodna tradicija i na kraju i sam knjaz Nikola kroz odrebe koje je utemeljio veliki Valtazar Bogišić (bio je i ministar pravde knjaževine Crne Gore od 1893. do 1898. godine).
Koliki je veliki značaj tih stečenih prava na imovinu vidi se iz odredbe člana 1005. Opšteg imovinskog zakonika za Knjaževinu Crnu Goru u kojem se ističe: „Što jednom po zakonu stečeš, tvrdo ti je baš i kad bi se zakon izmjenio“.
S obzirom da su najnovije zakonodavne inicijative o verskim zajednicama i rešavanju pitanja imovine istih u dubokom nesaglasju sa pravnom tradicijom oličenom u ovom pomenutom Zakoniku ali i sa odredbama modernog evropskog zakonodavtsa i dostignutim stepenom zaštite sloboda i prava, evidentno je da će u slučaju usvajanja takvog grbog zakona Crna Gora imati višestruko štetne posledice. Em što se potiru sloboda i prava koje je ustanovio još knjaz Nikola skrnavi se i najlepši dragulj državno pravne istorije Crnogorske koji čini zlatnu granu semantičkog bića crnogorskog duha izraslog na pravdi i pravici, mudroj reči bistroj pameti, poštenju i čojstvu na osnovu kojih je Valtazar Bogišić formulisao svoj Zakonik.
Još veća šteta biće, ako se ovako grbi zakon usvoji što ni pred Evropskim sudom za ljudska prava u Strazburu i eventualno u budućnosti pred Evropskim sudom pravde u Luksemburgu Crna Gora neće imati ni jedan valjani pravni argument u parnicama u kojima će joj se suditi zbog kršenja dostignutog stepena imovinskih prav i verskih sloboda.
