Crkva svetih vračeva ponos Azanje i Azanjaca

Azanja je veliko selo kod Smederevske Palanke, do kojeg se stiže putem koji se odvaja nekoliko stotina metara nakon izlaska iz grada u pravcu Mladenovca. Pre dve godine kolovoz je presvučen novim asfaltom.

Selo čuveno u Srbiji, ponajviše po svojoj veličini. Nekada je imalo pomalo neverovatnih 12.000 stanovnika. Više nego mnoga gradska naselja i opštine u Srbiji.

Do pre vek i po u selu nije postojala crkva. Narodno predanje kaže da su se meštani nedeljomi drugim verskim praznicima kolektivno bogu molili u jednoj kapeli koja je postojala negde u centru sela.

O postojanju kapele su sačuvana i dva zapisa u crkvenim knjigama. Međutim ni iz njih, ni iz sačuvanih kazivanja, ne može se ni približno zaključiti tačno mesto na kojem se ista nalazila.

Kao i u desetinama drugih slučajeva, pored kapele je sagrađena drvena zvonara.

Takva su bila vremena i običaji. A običaje je diktirala neimaština. Lakše je zvono obesiti na posebno izgrađenu, često improvizovanu zvonaru, nekad je to bilo i neko obližnje drvo, nego tehnički izgraditi zvonaru u sastavu kapele.

Azanjci su o većim praznicima i kad su hteli da budu viđeni odlazili u susedni Kusadak, u Crkvu svetog arhangela Gavrila. Koja je, zvanično, po crkvenoj organizaciji, bila crkva oba sela.

Onda su meštani odlučili da grade sebi crkvu. Sramota je da jedno od najvećih sela u tadašnjoj Srbiji na crkvenu službu ide u drugo selo. Do kojeg je, uz sve ostale razloge, trebalo i prepešačiti nekoliko kilometara.

A kad se već gradi crkva, red je da ona bude prikladna veličini sela. I zbog broja vernika i zbog prestiža. Verovatno zahvaljujući i jednom i drugom, azanjska crkva imponuje svojom veličinom. Jedna je od najvećih u ovom delu Srbije.

Od nekadašnjih 12.000 Azanja je u međuvremenu „spala“ na nekoliko hiljada stanovnika, ali seoska crkva svojom veličinom svedoči o nekadašnjim vremenima.

Zidanje svetinje, koja se kao spomenik kulture nalazi pod zaštitom države, trajalo je od 1882. do 1889. godine. Nije poznato zašto je gradnja trajala toliko dugo, tim pre što s grubi građevinski radovi završeni već 1884. godine, ali verovatno je bio u pitanju nedostatak sredstava.

O gradnji crkve ima nekoliko zapisa, ali ni iz jednog od njih ne može da se zaključi ko je bio glavni neimar i po čijem projektu je zidana. U nekim sačuvanim pismenima pominje se izvesni preduzimač Mita, ali se može samo nagađati njegov identitet, kao i to da li je bio glavni ili samo jedan od majstora.

Ono što je poznato jeste da je temelje svetinje 1882. osvetio protojerej smederevski Josif Marinković, uz sasluženje mesnih sveštenika Koste i Luke Majstorovića, da je crkva osvećena od strane beogradskog mitropolita Teodosija, da je ikonostas postavljn 1888. godine, a da su prva crkvena zvona dar seoskog trgovca Koste Radovanovića i njegovog sina Steve.

Ikonostas, na kojem se nalazi 27 ikona, od kojih su sve sem jedne rađene u tehnici ulja na platnu,  je 1969. godine proglašen spomenikom kulture. Ime autora ikonostasa nije poznato, a većinu ikona na ikonostasnoj pregradi uradio je Nastas Tomić, ikonopisac iz Kruševca.

U vreme okupacije Srbije 1915. godine austrougarski varvari su ukrali crkvena zvona, a sadašnja dva zvona kupljena su od dobrovoljnih priloga vernika. Treće je dar sveštenika Mihajla Majstorovića.

Sama crkva je jednobrodna građevina, u kojoj je dominantan klasicistički stil gradnje, podeljena na naos, sa dvema pevničkim apsidama, oltarski prostor i pripratu, nad kojom se diže natprosečno visoki zvonik.

Oko crkve je velika, prostrana porta, u čijem jednom delu je poslednjih decenija izgrađen ogroman konak. Crkva i konak svedoče o staroj slavi ali i o velikoj privrženosti meštana veri i Srpskoj pravoslavnoj crkvi.