Dučićeva vera u Boga i srpstvo

Piše: Ognjen Vojvodić

Današnjeg datuma, 15. februara pravoslavnog julijanskog kalendara 1874. godine (kojem danas odgovara 28. februar gregorijanskog kalendara), rođen je u Trebinju  Jovan Dučić, srpski diplomata, književnik i pjesnik.

O tačnom datumu Dučićevog rođenja postoje različiti podaci. Srpska akademija nauka navodi da je to 17. februar 1871. godine po katoličkom kalendaru koji je korišćen u Austrougarskoj kao katoličkoj monarhiji, što je u 19. vijeku bio 5. februar julijanskog kalendara. Prema poslednjim pronađenim podacima u Protokolu pravoslavne škole u Trebinju, Jovan Dučić je rođen 27. juna 1873. godine u Hrupjelu kod Trebinja, a pretpostavlja se da je datum naveden prema pravoslavnom julijanskom kalendaru.

U Dučićevim privatnim stvarima sačuvan je dokument naslovljen Uvjerenje, na kojem je Dučićevim rukopisom napisano Moja krštenica, a sa potpisom trebinjskog paroha, sveštenika Vladimira Jovanovića, datirano sa 8. april 1938. godine, u kojem pored ostalog piše: … da je Jovan Dučić zakonit sin srpsko-pravoslavnih roditelja: Andrije Dučića i Joke rođ. Sušić – rođen u Podglivlju kod Trebinja, dana 15. februara 1874. god…

Dučić je tvrdio da je porijeklom od roda Vladislavića, budući da je Duka Vladislavić, od koga su nastali trebinjski Dučići, po svemu sudeći bio rođeni brat znamenitog diplomate na ruskom dvoru, Save Vladislavića Raguzinskog, o kome je Dučić pisao.

Jovan Dučić je osnovnu školu završio u Trebinju. Učiteljsku školu je završavao u Sarajevu i Somboru. Radio je kao učitelj u srpskim školama u Bosni i Hercegovini. U vrijeme učiteljskog rada u Mostaru, u srpskom kulturnom društvu „Gusle“, sa uglednim srpskim kulturnim djelatnicima, Aleksom Šantićem i Svetozarom Ćorovićem, organizovao je književno društvo i objavljivao časopis „Zora“, ali je zbog toga uhapšen, zajedno sa prijateljem Svetozarom Ćorovićem, a zatim otpušten sa posla. Pošto mu je zbog toga zabranjen rad u državnoj službi radio je u manastirskoj školi u Žitomisliću. Zbog pisanja rodoljubivih pjesama i publikacija stalno je bio pod istragom austrougarskih vlasti.

Godine 1899. u Ženevi počinje studiranje Filozofsko-istorijskog fakulteta. Dobio je stipendiju vlade Kraljevine Srbije i bio izabran za predsjednika udruženja srpskih studenata u Švajcarskoj. Pravni fakultet je studirao u Ženevi i Parizu. Potom je 1910. godine stupio u diplomatsku službu Kraljevine Srbije i bio postavljen za atašea poslanstva u Carigradu čime je počela Dučićeva diplomatska karijera.

Diplomatsku službu je nastavio u poslanstvima Kraljevine Jugoslavije u Rimu, Atini, Madridu, i Kairu (1926—1927), i kao delegat u Ženevi u Društvu naroda. Od 1932. do 1941. bio je poslanik u Budimpešti, Rimu i Bukureštu. Godine 1937. je postavljen za prvog jugoslovenskog diplomatu u rangu ambasadora u Bukureštu, a do raspada Kraljevine Jugoslavije bio je poslanik u Madridu.

Prvu zbirku pjesama ,,Pjesme“ objavio je 1901. godine. Dučić je za tu zbirku odabrao 93 pjesme, od 212 koje je napisao od svoje četrnaeste godine. Zbirka je štampana u pedeset numerisanih primjeraka, na posebnom papiru. Godine 1908, Srpska književna zadruga, u svom redovnom kolu, objavljuje drugu Dučićevu knjigu, takođe pod naslovom Pjesme. Dučić postaje jedan od najznačajnijih srpskih pjesnika početka XX stoljeća. Zbog svoje kulturne djelatnosti Dučić je odlikovan Ordenom Svetog Save četvrtog reda, u Beogradu, ukazom od 20. oktobra 1904. godine. Bio je član Srpske kraljevske akademije.

U vrijeme napada nacističke Njemačke na Kraljevinu Jugoslaviju Dučić je službovao u Madridu, kao opunomoćeni poslanik Kraljevine Jugoslavije. Kada je Španija priznala nacističku Nezavisnu državu Hrvatsku i prekinula odnose sa Jugoslavijom, u junu 1941. godine, Dučić se preselio u Lisabon, odakle je otputovao u Ameriku. U Sjedinjenim Američkim Državama je usmenom i pisanom riječju objavljivao podatke, tekstove i pjesme o genocidu nad srpskim narodom u nacističkoj rimokatoličkoj Nezavisnoj državi Hrvatskoj.

O genocidu nad pravoslavnim Srbima sprovođenom na prostoru nacističke Nezavisne države Hrvatske, napisao je pjesme: Vrbas, Lički mučenici, Na obali Neretve, Molitva, Večnoj Srbiji, Bosna, Na Carev Aranđelovdan, koje nije bilo dozvoljeno objavljivati u Socijalističkoj FR Jugoslaviji. Pjesme su posle raspada Jugoslavije objavljivane  u Srbiji kao posebne zbirke pjesama ili u novim izdanjima Dučićevih sabranih djela i izbora poezije.

Vrbas

Nosi, srpska rijeko, krv naših sinova,
jer krvave rijeke svud su naše međe;
Mačevi ubica svi su istog kova –
Sad nosi unuke kud nosaše pređe.

Primi krv nejači u svijetle ti pjene,
Sto puta je za tebe i prije umirala:
Da je ne poloču pogane hijene,
Da ne metnu u nju otrova i kala.

Naše su pobjede i zastave naše
Tvoj veliki zavjet gordosti i bijesa –
Jedine u tebi što se ogledaše,
I jedine ovdje digle do nebesa.

Bješe tada slavna a sad si i sveta,
Pjevaj sva krvava kroz njive i luge.
Naša zvijezda slave sad i dalje cveta:
Prije svačiji sužnji nego ičije sluge.

Nosi mora krvi da ih ne pokradu,
Nosi rijeko srpska, krv nevinih žrtvi:
Radosne pobjede heroji nam dadu,
Ali strašnu pravdu izvojuju mrtvi.

„Da je neko zapitao tvorce Jugoslavije u Parizu, (izuzimajući Trumbićev Jugoslovenski Odbor), da li bi pristali na državu koja bi onako doživela izdaju na velikom delu svog fronta, i u prvom okušaju jugoslavenskog patriotizma; a zatim još i pokolj pola miliona srpske nejači, ne verujem da bi se onda iko bio rešio na takvu svirepu avanturu, kao što je bio 1. decembar 1918. godine“.

Ovom rečenicom je Jovan Dučić završio svoju političku studiju „Jugoslovenska ideologija“ – Istina o „jugoslavizmu“, objavljenu u Americi 1942. godine u izdanju Centralnog Odbora Srpske Narodne Odbrane, Čikago, Ilinoj.Studiju u kojoj je Jovan Dučić napisao istorijsku istinu i svoju analizu o jugoslovenskom državnom projektu bilo je zabranjeno objavljivati u Socijalističkoj FR Jugoslaviji. U sažetoj analizi Dučić je predočio političke i vjerske razloge kreiranja i sprovođenja jugoslovenskog kulturnog i državnog projekta, kao i posledice njegove primjene kojih je Dučić bio svjedok kao diplomata Kraljevine Jugoslavije.

U bibliografiji Jovana Dučića važno je istaći tri političke studije napisane i objavljene u Americi u toku Drugog svejtskog rata: Jugoslovenska ideologija, Federalizam ili centralizam, Dr Vlatko Maček i Jugoslavija, u kojima navodi suštinske smjernice srpske istorije, kulture i državotvornosti kao suprotstavljene projektu Kraljevine Jugoslavije, kao i svoje svjedočenje o političkim odnosima u Kraljevini Jugoslaviji. Posle raspada Jugoslavije Dučićeve studije su objavljivane i u otadžbini kao jedna knjiga pod naslovom „Vjerujem u Boga i u srpstvo“.

Jovan Dučić se upokojio na Blagovijesti 7. aprila 1943. godine u Americi, u državi Indijana. Sahranjen je u porti srpskog manastira Svetog Save u Libertivilu. Šest decenija posle upoojenja tijelo Jovana Dučića je preneseno u rodno Trebinje, gdje po njegovoj želji počiva u hramu manastira Mala Gračanica iznad Trebinja, projektovanom po Dučićevoj zavjetnoj želji prema izgledu srednjovjekovnog hrama Gračanica na Kosovu i Metohiji.