Freske srpskih svetinja u francuskoj tvrđavi
Pre 71 godinu, između 22. marta i 11. aprila 1944, jugoslovenski ratni zarobljenici (uglavnom srpski oficiri) učinili su čudo. Uspeli su da transformišu sobu zatvora u Fort Fošu u Strazburu u Francuskoj, danas primatološkom centru, u pravi pravoslavni hram. Bio je to veliki čin vere i patriotizma.
Povodom proširenja prostorija 1989. godine, u ovoj pravoslavnoj kapeli Svetog Save posvećena je pažnja setu slika suštinski religiozne prirode koji dočaravaju srednjovekovne manastire Srbije. Okolnosti nastanka ovog oslikanog ciklusa su prilično specifične, jer su, kako je tada obelodanjeno, delo srpskih zatočenika tokom Drugog svetskog rata. Propratni tekstovi, ćirilicom, omogućavaju precizno datiranje kapele, koja je svečano 13. aprila 1944. u prisustvu zatvorskog hora koji je vodio profesor Peter Bingulac, jedan od osnivača Beogradske muzičke akademije. Ceremoniji su prisustvovali i nemački pukovnik i jugoslovenski general iz susednog logora.
Istrage koje je sprovodio Generalni konzulat Republike Jugoslavije omogućile su poznavanje glavnih stvaralaca ovog čudesnog dela. Autor preliminarnih skica (sačuvan) je Pavle Vasić, (rođen u Nišu 1907), slikar, istoričar umetnosti, slikarski kritičar i profesor na Akademiji likovnih umetnosti Univerziteta u Beogradu. Izvođenje radova nadgledao je Stanislav Belozanski (rođen u Beogradu 1900), slikar i scenograf u Narodnom pozorištu u Beogradu.
Barem koliko i umetničko delo, budući da slike izvedene u nesigurnim uslovima maštovito reprodukuju slike dalekih srpskih manastira srednjeg veka, kapela Svetog Save može se smatrati „mestom sećanja” na poslednji rat; svedočenje vere, težnje ka slobodi, mora se sačuvati uzimajući u obzir ove višestruke aspekte. Prekomponovanje određenih prostorija Univerzitetskog centra za primatologiju, postavljenih u tvrđavi, omogućilo je očuvanje ovih slika.
