Kako su laži pripisane Svetom Savi?

Piše: Ognjen Vojvodić

Današnjeg dana, 14. januara pravoslavnog julijanskog kalendara (27. januara gregorijanskog katoličkog kalendara) Srpska pravoslavna crkva slavi praznik Svetog Save, arhiepiskopa srpskog (oko 1175 – 14. januar 1236).

Srpski princ, sin srpskog samodršca župana Stefana Nemanje, rođen kao Rastko Nemanjić, kao maloljetan mladić pobjegao je sa ruskim monasima na Svetu Goru Atos i zamonašio se u ruskom manastiru Svetog Pantelejmona pod imenom Sava. Život je posvetio monaškom podvigu i organizovanju života srpske crkve u pravoslavnom predanju. Blagoslovom Carigradskog patrijarha i Romejskog cara, arhimandrit Sava je posvećen u čin arhiepiskopa a srpska crkva je dobila status autokefalnosti.

Osnivač srpske arhiepiskopije, Sveti Sava ima presudan značaj u obnovi opredjeljenja srpskog naroda i inih pravoslavnih naroda Balkana za pravoslavno predanje, a protiv rimokatoličkog kolonijalizma sprovođenog u 13 vijeku prema pravoslavnim narodima Balkana i Sredozemlja. Godine 1202. rimokatolička alijansa je pokrenula Četvrti križarski rat koji je kulminirao osvajanjem Konstantinopolja 1204. godine koji je od tada bio pod rimokatoličkom okupacijom skoro sto godina, kao i prostor današnje Grčke.

Upravo je u tom periodu Sveti Sava, kao mladi monah izdejstvovao čin arhiepiskopa i autokefalnost pravoslavne crkve srpskog naroda. Zato su djelo i ličnost Svetog Save od srednjeg vijeka bili meta misije rimokatolicizma na prostoru Dalmacije, kao i islamizma u vremenu otomanske okupacije Balkana, kao kasnije u Socijalističkoj Jugoslaviji katoličko-komunističke kampanje protiv pravoslavnog predanja u srpskom narodu.

Datum praznovanja

Praznik Svetog Save 27. januara po državnom kalendaru datira od formiranja Kraljevine Jugoslavije, kada je odlukom vlasti nove države julijanski kalendar, koji su koristile pravoslavne kraljevine Crna Gora i Srbija (kao i sve pravoslavne monarhije), zamijenjen gregorijanskim katoličkim kalendarom. Srpska pravoslavna crkva do danas slavi Svetog Savu 14. januara julijanskog kalendara. Datum crkvenog praznika Svetog Save je do 1919. godine bio i datum praznika po državnom kalendaru. Zakonom o izjednačavanju starog i novog kalendara, usvojenim 10. januara 1919. godine, objavljenim u prvom broju Službenih novina Kraljevstva Srba, Hrvata i Slovenaca, određeno je da 15. januara 1919. godine po julijanskom kalendaru prestaje da važi julijanski i proglašava se 28. januar 1919. godine gregorijanskog kalendara.

Tako je u Kraljevini Jugoslaviji 1919. godine, upravo nakon praznika Svetog Save 14. januara po julijanskom kalendaru, počeo 28. januar gregorijanskog katoličkog kalendara. Pošto su Hrvati i Slovenci, kao rimokatolici, koristili katolički kalendar, uvođenje gregorijanskog kalendara u Kraljevinu Jugoslaviju je praktično bilo prevođenje na katolički kalendar Kraljevina Srbije i Crne Gore, i pravoslavnog naroda na prostoru Jugoslavije. Prevođenje na gregorijanski kalendar kraljevina Srbije i Crne Gore u Kraljevini Jugoslaviji predstavljalo je početak jugoslovenske kulturne politike preinačenja pravoslavnog predanja učitavanjem novih kulturnih kodova u kulturu i istoriju srpskog pravoslavnog naroda.

Poseban „predmet“ jugoslovenske kulturne politike identitetskog inženjeringa srpskog pravoslavnog naroda bilo je djelo Svetog Save kao ključne istorijske ličnosti u pravoslavnom opredjeljenju srpskog naroda. Zbog poznavanja književnih i bogoslovskih tekstova Svetog Save u stručnoj javnosti, teško je bilo u djelo Svetog Save učitati drugo značenje. Zato su protagonisti implantiranja jugoslovenske ideologije u srpsku istoriju Svetom Savi pripisali izmišljenu “izjavu“, političku parolu/poruku o vjerskoj i geopolitičkoj “nesvrstanosti“ srpskog pravoslavnog naroda i srpskog povjesnog prostora u vjerskom i političkom odnosu prema Istoku i Zapadu – da su Srbi i Balkan „Istok zapada i Zapad istoka“. “Izjava“ pripisana pravoslavnom srednjovjekovnom svetitelju plasirana je u „narodnoj“ vjerskoj literaturi jugoslovenskog perioda kao potvrda istorijske ispravnosti politike jugoslovenske “nesvrstanosti“ prema Istoku i Zapadu i kao povjesna poruka duhovne doktrine Svetog Save srpskom narodu.

Izmišljena rečenica je navodni citat iz nepostojećeg pisma koje je Sava Nemanjić navodno uputio episkopu Irineju, da je „Istok mislio da smo mi Zapad, a Zapad da smo Istok… A mi smo Srbi sudbinom predodređeni da budemo Istok na Zapadu i Zapad na Istoku, i da priznajemo iznad sebe samo nebeski Jerusalim, a na zemlji nikoga“.

Naime, u jugoslovenskom ideološkom inženjeringu istorije srpskog naroda, ovu ideološku izjavu, pripisanu Svetom Savi u inicijativi  jugoslovenskih i evroatlantskih ideoloških integracija srpskog naroda, do danas mnogi Srbi navode kao citat u varijantama ideološke inspiracije i interpretacije. Profesori i doktori nauka na naučnim skupovima, novinari u novinama, ali i sveštenici u propovijedima, citiraju izmišljenu rečenicu Svetog Save kao svojevrstan slogan srpske i „svetosavske“ kulture.

Podmetnuto pismo Svetom Savi plod je jugoslovenske političke propagande, od hibridne kulture politike Kraljevine Jugoslavije do jugoslovenske komunističke kulturne politike u kojoj je Sveti Sava stavljen u službu „hladnog rata“ kao pristalica „trećeg svijeta“ i evroatlantskog ekumenizma, politički i vjerski nesvrstan i slobodan od pravoslavnog predanja. Socijalistička Jugoslavija je, kao predvodnik pokreta “nesvrstanih“ naroda “trećeg svijeta“ u odnosu na SSSR, kreirala kult vjerski i politički “nesvrstanog“ srpskog svetitelja, a slične ideološke „istorijske izjave“ su u jugoslovenskoj politici revizionizma srpske istorije pripisivane skoro svim poznatim ličnostima srpske istorije.

Jugoslovenski politički pokret „nesvrstanih“, formiran radi NATO neutralisanja naroda i prostora „trećeg svijeta“ od uticaja SSSR-a, imao je ekvivalent u evroatlantskom ekumenskom pokretu, Savezu svjetskih crkava, kao programu neutralisanja pravoslavlja i razgrađivanja sabornosti pravoslavnih naroda. Glavna organizacija tog pokreta je „Svjetski savjet crkava“ (The World Council of Churches), međunarodna ekumenistička organizacija, osnovana 1948. godine u Amsterdamu, čija se direkcija nalazi u Ženevi. Rimokatolička crkva nije član „Svjetskog savjeta crkava“, već ima ulogu nadzornog organa. U kontekstu kampanje evroatlantskog ekumenizma i komunističkog kosmopolitizma izmišljena je i ideološka izjava Svetoga Save o vjerskoj neodređenosti povjesnog prostora srpskog pravoslavnog naroda i ostalog Balkana.

Zablude mnogih Srba

U Jugoslovenskoj komunističkoj kulturnoj politici preinačenja pravoslavnih kultova vršeno je i učitavanje paganskih načela u hrišćanske pojmove, kao u Sovjetskoj kulturnoj politici progona pravoslavnog predanja a promovisanja „novopaganizma“ kao nazora i običaja “prirodnih“ religija. U tom programu je kreiran i promovisan i novi pojam „svetosavlja“, nacionalnog „srpskog sadržaja“, u koji je učitavana ateistička agenda i načela racionalističke teorije modernih nacija, naime upisivan vanvjerski kulturni karakter političke nacije u istorijsko ime srpskog naroda.

Akademik Simo Ćirković je u saradnji sa profesorom Radmilom Marinković pronašao sporni tekst u knjizi Milana D. Miletića „Brojanice Svetog Save“ objavljenoj u Krnjevu 1980. godine, i obznanio na naučnom skupu „Sveti Sava u srpskoj istoriji i tradiciji“, održanom 1995. godine povodom četiri stotine godina od spaljivanja moštiju Svetog Save. Knjiga „Brojanice Svetog Save“ je zbirka pripovjedaka za koje autor kaže da su „zasnovane na istorijskim materijalima koji potiču iz njegovog (Savinog) i nešto kasnijeg vremena i svaka priča obrađuje događaje koji su u tim spisima zabeleženi ili pak slobodno opisuje one crte Svetog Save koje su nesumnjivo postojale“. Izmišljeni citat nalazi se u priči pod naslovom „Sâd“. Ista priča sa istim „citatom“ objavljena je u drugom izdanju knjige koja se pod izmijenjenim naslovom „Brojanice Svetog Save – Povest o ljubavi“ pojavila u Novom Sadu 1997. godine.

Međutim, i posle čestog medijskog objavljivanja činjenica o porijeklu rečenice pripisane srednjovjkovnom srpskom svetitelju, izmišljenu “izjavu“ Svetog Save o vjerskoj i geopolitičkoj “nesvrstanosti“ srpskog naroda na Balkanu do danas mnogi Srbi koriste kao povjesnu i političku pouku “nesvrstanog“ svetitelja vjerski “nesvrstanom“ srpskom narodu u komunističkom kosmopolitizmu. Rečenicu religijskog relativizma, pripisanu Svetom Savi, jugoslovenski i ateistički vaspitani Srbi, intelektualci i radnici, političari sadašnje i prethodne vlasti, do danas deklamuju kao duhovnu i državnu doktrinu Srbije, kao zavjetno vjersko i geopolitičko evroatlantsko opredjeljenje srpskog naroda.