Krivo tumačenje istorije o Srbima u Crnoj Gori

Piše: Nikola Milovančev

U svom članku (demantiju) objavljenom na portalu IN4S dana 29. maja ove godine, gđa Tijana Lopičić pokušava da negira većinski srpski etnički sastav stanovništva današnje Republike Crne Gore. Isto tako, ona krivo tumači i pasoš Petra II Petrovića Njegoša iz 1840. Autorica članka izričito kaže da želi da sazna nešto više o srpskoj narodnosti na tlu današnje Crne Gore prije dolaska Sime Milutinovića Sarajlije u Crnu Goru (1827. g.), pa ćemo udovoljiti njenoj molbi.

Što se pasoša tiče: u pasoše se upisuje državljanstvo, a ne narodnost (vrlo rijetki slučajevi su bili da se upisivalo i jedno i drugo). Tako je bilo i nekada (i u Crnoj Gori npr. 1840. godine), tako je i danas. Sada se npr. pasoši svih ili skoro svih država u svijetu ispisuju i na engleskom jeziku. U tom jeziku se u pasošima država upotrebljava pojam „nationality«, pa se recimo upiše britanska, francuska, njemačka, ruska, slovenačka itd. Iako se pojam „nationality« u pravilu prevodi kao „narodnost“, u ovom slučaju (pasoši svih država svijeta, pa i današnje Crne Gore), on znači „državljanstvo“. Države naime svojim građanima ne upisuje etničku (nacionalnu) pripadnost, već državljanstvo. Tako je i pojam „Crnogorac“ u pasošu Crne Gore iz 1840. označavao državljanstvo Crne Gore.

Da još uprostim: ako je npr. 2021. godine gradonačelnik Londona Pakistanac, njemu će u britanskom pasošu, u rubrici „nationality« pisati „britanska“ a ne „pakistanska“ – zato što se u pasoš upisuje državljanstvo a ne etnička pripadnost. Kada bi g. Sadik Kan danas bio šef crnogorske države, on bi u svom pasošu bio označen kao Crnogorac po državljanstvu, a ne kao Pakistanac, što etnički jeste. Dakle: razlikujte državljanstvo od etničke pripadnosti!

Gđa T. Lopičić ne zna za srpsku narodnost na području Crne Gore prije Sime Milutinovića Sarajlije i njegovog dolaska na Cetinje, dakle prije 1827. Ništa zato – nekim ljudima je istorija slabije išla od ruke i to se može popraviti. Za one koji slabije poznaju istoriju Crne Gore, evo nekoliko navoda i pitanja za logičko razmišljanje:

• Zna li gđa Lopičić od kada je (koliko vijekova, pa sve do 2006. g.) katolička crkva za svog nadbiskupa u Baru upotrebljavala naziv „Primas Serbiae“? I može li da odgovori zašto je uopšte katolička crkva u Baru taj naziv uvela (kad, po njoj sličnim pogledima, u Baru niti Srba ima, nit je Bar u Srbiji).

(Odgovor za neuke, u povjerenju, nije za širu javnost: zato što je Vatikan uvijek Srbe volio, pa je katolike u Baru Srpstvu pripisao!).

• Doduše, u prošlosti su se ponekad pojavljivali i problemi, npr. 1247. godine, kada su barski građani katolici osećali jaču pripadnost Srbiji nego papi i govorili „…što je nama papa, gospodin naš kralj Uroš je nama papa“ (cit. po hrvatskom istoričaru Milanu Šuflaju, „Srbi i Arbanasi“, Beograd, 1925, st. 89).
• Hrvatski akademik Šime Ljubić objavio je 1880. u 12. knjizi „Starina“ tadašnje Jugoslavenske (sada: Hrvatska) akademije znanosti i umjetnosti izvještaj vlastelina kotorskog Marina Bolice gospodstvu Mletačkom, iz godine. Bolica izvještava da na Cetinju ima mali ali vrlo lijep manastir kaluđera reda Sv. Vasilija srpske vjere ili obreda i zakona, koji je sagradio Ivan Crnojević. U tom manastiru stoluje episkop sa 25 kaluđera i 40 drugih klirika i iskušenika i đaka; taj vladika kao mitropolit upravlja svim Crnogorcima u duhovnim stvarima a jedino priznaje patrijarha pećkoga za starešinu i poglavara crkvenoga.

Na Cetinju manastir srpski Ivana Crnojevića – pa da čovjek ne povjeruje…Da li su ti vlastelini mletački pogrešne informacije imali 1614? (Kotor je valjda jako daleko od Cetinja…).

• Krajem 1644. ili u prvoj polovini 1645. katolički misionar Frančesko de Leonardis uputio je izvještaj Kongregaciji za propagandu vjere u Rimu, o Pećkoj patrijaršiji. Među 42 eparhije Srpske crkve, F. de Leonardis je nabrojao i Zetsku, Moračku i Crnogorsku (Cetinjsku). Ovaj dokument je u Vatikanskom arhivu pronašao i objavio u SANU u Beogradu 1986. god. dr. Marko Jačov („Spisi Kongregacije za propagandu vere u Rimu o Srbima 1622-1644. «, str. 653).
• oktobra 1688. kotorski biskup Marin Drago izvještava Rimsku kuriju da mu je cetinjski episkop Visarion donio pismo patrijarha Arsenija Čarnojevića, sa molbom da ga dostavi papi. Visarion se naziva „vladika Cetinja Crne Gore srpskog obreda“ (»Vissarione Vescovo di Cetigne nel Monte Nero di rito Serviano«). Ovaj vatikanski dokument objavio je Marko Jačov u knjizi „Spisi tajnog Vatikanskog arhiva XVI – XVIII vek“ (SANU, Beograd, 1983, str. 152-153).

Komentar je (čak i za učenje neukih) suvišan.

• Zna li gđa Lopičić za dokumente Dubrovačke republike, koje je objavio dr. Goran Komar, u kojima se Zećani i Moračani 14. vijeka nazivaju Srbima? Šta o njima misli (ako zna za to, naravno)?
• Da li je ikada čula gđa Lopičić za Sv. Petra I Petrovića Njegoša i za njegovu „Kratku istoriju Crne Gore“? Ako zna, onda je sigurno pročitala zapis Đurđa Crnojevića prilikom napuštanja Crne Gore: „…ostavljam mjesto sebe mitropolita Germana, i po njem buduće Mitropolite, dokle, e da Bog promisli na Srbski rod na drugi bolji način“ („Grlica. Kalendar crnogorski za 1835“, Cetinje, str. 66)?

Iz spomenute knjige ovog našeg svetitelja je jasno vidljivo razlikovanje regionalne pripadnosti (Crnogorci) od narodnosne pripadnosti (Srbi).

• Zna li gđa Lopičić za pismo Sv. Petra Cetinjskog Crnogorcima i Brđanima od 16. februara 1822, prilikom dolaska jeromonaha Sofronija iz pećkog manastira, radi sakupljanja priloga: „…ali je ono srpska crkva sveta slaveno-srpskoga naroda i mati svijeh srpskijeh crkvah, u koju su patrijari naši stojali i koju su cari naši ogradili“? Zna li koji su to „patrijari naši“ „srpske crkve svete“ i „cari naši“ „slaveno-srpskoga naroda“?
• Krajem osamdesetih godina 20. vijeka prevaljivao sam put od 700 kilometara da bih došao u Tivat i naučio nešto o istoriji Boke od časnog, učenog i dragog mi Maksima Zlokovića. Kada bi T. Lopičić pročitala njegov članak „Slovenska župa Dračevica“, objavljen 1969. u prvom zborniku „Boka“, onda bi saznala i to da je npr. 1277. sklopljen ugovor Kotorana i Dubrovčana, u kome se navodi da je područje pomorske oblasti srpske države Nemanjića od Vrulja (kod Omiša, blizu Splita) do Lješa. Da li je dosta?
• Iz istog zbornika Boka br. 1 bi neuki mogli da saznaju mnogo i od istoričara Antonija Farčića (sa Korčule rodom, Srbin katolik, kasnije prešao u pravoslavlje), iz članka „Žitije sv. kralja Vladimira“. Recimo: da je sveti Vladimir „…poznati primorski srpski vladar, od 986. do 1016. godine bio takođe kralj, a ne knez, nego da su njegovu kraljevsku titulu nasleđivali i njegovi naslednici tj. potomci Stefana Vojislava“. Kao dopunsku literaturu preporučujem i članak A. Farčića „O postanku kraljevske vlasti kod primorskih Srba“, koji je objavljen u „Istorijskim zapisima“ knj. 22, sv. 3, Titograd 1965.
• A katolička svetiteljka, blažena Ozana Kotorska? Rođena kao Jovana Kosić (Đujović), 25. novembra 1493, preminula u Kotoru 27. aprila 1565. Italijanski istoričar Serafin Raci (Firenca, 1531 – Firenca, 1611) za nju kaže da su joj roditelji bili „kršćani, ali raški pravoslavci“. U 20. vijeku je slično pisao čestiti svećenik Srbin katolik i istoričar Boke don Niko Luković (nije želio da se odrekne Srpstva, pa nije mogao postati biskup kotorski – na tom tronu su zato rađe bili viđeni tuđinci rodom): „Blažena Ozana Kotorska rođena je 1493. – selo Relezi – Lješanska nahija, čobanica, od srpskih roditelja“.
• Kada, 1. septembra 1763, crnogorski mitropoliti Sava i Vasilije Petrović mole katolike, dubrovački Senat riječima: „da učinite našoj crkvi i narodu černogorskom jednom sumom od asprih, kako Serbli Serblima i svojijem susedima“, to je 64 godine prije dolaska Sime Milutinovića na Cetinje, zar ne gospođo Lopičić?
• Da li je ikada čula gđa Lopičić za Sv. Petra I Petrovića Njegoša i za njegovu „Kratku istoriju Crne Gore“? Ako zna, onda je sigurno pročitala zapis Đurđa Crnojevića prilikom napuštanja Crne Gore (1496): „…ostavljam mjesto sebe mitropolita Germana, i po njem buduće Mitropolite, dokle, e da Bog promisli na Srbski rod na drugi bolji način“ („Grlica. Kalendar crnogorski za 1835“, Cetinje, str. 66)?
  Iz spomenutog djela ovog našeg svetitelja je jasno vidljivo razlikovanje regionalne pripadnosti (Crnogorci) od narodnosne pripadnosti (Srbi).

(KRAJ PRVOG  UČENIJA)

*Autor je pravnik, istoričar i publicista iz Ljubljane