Obešen na vratima Carigradske patrijaršije

Piše: Predrag Savić, advokat i pisac

Svi turistički vodiči pred ulazak u Fener četvrt i Carigradsku Patrijaršiju, govore o Sveštenomučeniku vaseljenskom patrijarhu Grigoriju Petom, rođenom 1745. godine u Dimicani na Peloponezu, a obešenom 1821. godine u Carigradu! Patrijaršijska kapija ispred koje obešen patrijarh Grigorije, ofarbana je u crno i zanavek zabravljena!

O stradanju ovog sveštenomičenika 1821.godine, dan po izbijanju grčkog ustanka na Peloponezu stoji sledeći zapis u njegovim žitijama:

„Istoga dana na Uskrs, oko deset sati, ujutru, javiše patrijarhu da je stigao veliki tumač Stavrikis Aristarhis i turski sekretar ministarstva spoljnih poslova, i da ga traže. Sa njima behu došli i janičarske starešine na konjima. Tumač dozva patrijarha i sinodalne episkope u sinodsku dvoranu i pročita pred njima sultanov ferman kojim se patrijarh Grigorije svrgava sa prestola kao tobož nedostojan i kao nezahvalan i neveran prema Visokoj Porti.

Tako svrgnutog patrijarha odmah uhapsiše janičari i odvedoše ga u tamnicu Bostandžibaše. Za to vreme u patrijaršiji bi sprovođen izbor novog patrijarha. U tamnici pak zli janičari mučahu sveštenomučenika Grigorija, nastojeći na svaki način da ga nateraju da primi muslimansku veru. Svetitelj nepokolebljivo odbijaše ovim rečima: „Uzalud se trudite. Patrijarh hrišćanski umire kao hršpćanin!“ Posle nekoliko časova mučenja u tamnici, patrijarha povedoše vezanoga na pristanište Fanarsko, gde ga očekivaše velika masa Turaka i Jevreja, koji likovahu i urlahu na njega. Misleći da će mu tu odseći glavu, patrijarh podiže oči k nebu, prekrsti se i kleče na zemlju pružajući vrat dželatima. Ali ga dželati zgrabiše odatle i povukoše ka ulazu patrijaršije, koja imađaše troja vrata, da ga tamo obese. Dok vešala biše načinjena prođe skoro čitav sat, a za to vreme turska i jevrejska rulja rugaše se sveštenomučeniku. On pak ćutaše i moljaše se.

Najzad, Turci mu staviše omču na vrat i obesiše ga na srednja vrata patrijaršije, koja od tada pa do danas uvek stoje zatvorena. Besna rulja agarjanska i jevrejska rugaše mu se i pljuvaše ga, i sveto telo sveštenomučenika Hristovog izvrgavaše svakome ruglu. Ovo bi ne samo toga dana, nego u toku tri cela dana. Jer Turci ne uslišiše molbu novog patrijarha Evgenija (1821-22 g.), koji beše tražio dozvolu da telo patrijarhovo skine i pogrebe. Istoga dana na Pashu, Turci ubiše i još neke hrišćanske episkope.

Posle tri dana, Jevreji i Otomani, otkupivši budzašto telo patrijarhovo, vucijahu ga po ulicama i nečistim mestima, dok ga na kraju dželati ne uzeše i ne potopiše u Keratijev zaliv (Zlatni Rog) nedaleko od Fanara. Ali Bog dade te 16. marta uveče voda izbaci telo svetiteljevo, i to u blizini jedne ruske lađe. Tu se nađe i kapetan grčke lađe Sklavos, rodom sa ostrva Kefalonije, koji iste noći tajno odveze brodom telo patrijarhovo u grad Odesu, gde ono bude svečano pogrebeno. Po želji ruskog cara, telo svetiteljevo bi pogrebeno sa najvećim carskim počastima, a na pogrebu služahu četiri ruska arhijereja i jedan srpski.

Svete mošti sv. sveštenomučenika Grigorija ostadoše u Odesi do 1871. godine, kada biše svečano prenesene u slobodnu Grčku i položene u mitropolitskom hramu u Atini. Sto godina posle njegove mučeničke smrti, sveti Sinod Grčke Crkve, u prisustvu i patrijarha Aleksandrijskog Fotija, unese svetog svešetnomučenika Grigorija u kalendar crkveni i odredi deseti april kao dan njegovog svetog spomena. Njegovim molitvama neka Gospod pomiluje i spase sve nas i sve pravoslavne. Amin.“