Spinovano „Svetosavlje“
U vreme vladavine komunista u bivšoj Jugoslaviji izmišljena je izjava Svetog Save o verskoj i geopolitičkoj nesvrstanosti srpskog pravoslavnog naroda u odnosu prema istoku i zapadu
Piše: Ognjen Vojvodić
Svetosavlje je složenica formirana početkom prošlog vijeka među srpskim bogoslovima kao sinonim pravoslavnog predanja i očuvanja pravoslavnog predanja u srpskom narodu pod režimom jugoslovenske vanvjerske ideologije i rimokatoličke misije Kraljevine Jugoslavije.
Imenični pridjev “svetosavski“ postojao je u 18. vijeku, ali je posebno upotrebljavan u pravoslavnoj propovijedi u političkom periodu jugoslovenske ideologije u srpskoj državi. Svetosavlje je naziv izveden iz imena pravoslavnog srednjovjekovnog svetitelja Svetoga Save kao simbola ispovijedanja izvorne hrišćanske vjere u odnosu na rimokatolicizam.
U vrijeme rimokatoličkih križarskih ratova, kada je i na Balkanu sprovođena rimokatolička vojno-vjerska misija, Sveti Sava se kao arhiepiskop i sin Stefana Nemanje, moćnog župana i samodršca, suprotstavio latinskoj misiji i opredijelio srpsku crkvu za pravoslavno predanje, zbog čega je njegovo djelo postalo simbol svjedočenja pravoslavnog predanja, posebno u odnosu prema rimokatolicizmu.
Drevni običaj hrišćanske kulture jeste da se po imenu svetitelja daju nazivi gradovima i državama, vjerskim pokretima, ali i narodima. Poštovanje svetiteljstva je suštinski bitno u misiji i životu Crkve, kao primjer ličnog podviga vjere, posebno u narodu kojem svetitelj pripada, ali poseban značaj svetiteljstva jeste svjedočenje vjere u Vaskrsenje, pogotovo svetosti posvjedočene svetim moštima kao dokazom Božije blagodati da podvižnik vjerom u Vaskrslog Gospoda zadobija i dar svetosti tijela kao dokaz da je čovjeku Hristovim Vaskrsenjem otvorena mogućnost put Spasenja u Hristu.
U izvornom istorijskom i vjerskom značenju Svetosavlje je simbol i sinonim pravoslavnog predanja. U jugoslovenskoj kulturnoj politici kreiranja vanvjerskih nacionalnih kultova srpskog naroda, u pravoslavni pojam “svetosavlje“ učitavano je novo značenje: religijski relativizam, paganizam, vjerski i kulturni sinkretizam.
Jugoslovensko “svetosavlje“ predstavlja simbiozu političkog nacionalizma, religijskog relativizma, novopaganizma i komunističkog kosmopolitizma, što je prikazano kao srpska vjera i varijanta “pravoslavlja“. Poseban program preinačenja pravoslavnog pojma Svetosavlja je učitavanje “novopaganskih“ načela, što je bio program komunističke kulturne politike, sprovođen u Sovjetskom Savezu i Socijalističkoj Jugoslaviji u programskom progonu pravoslavnog predanja i uvođenja nazora “prirodnih“ religija.
Zlonamjerne i nezlonamjerne, zvanične i nezvanične, ideološke i intuitivne intepretacije istorije Crkve i srpskog naroda, naših stručnih i nestručnih intepretatora, formirale su predstave o Pravoslavlju i Svetosavlju kao o dva “duhovna“ pravca: o pravoslavlju kao imperijalnom grčko-jevrejskom nametnutom nasleđu, i svetosavlju kao srpskoj varijanti pravoslavlja, duhovno dograđenoj nacionalnim načelima, običajima i istorijskim “istinama“. Mnogi Srbi, školovani u školskom sistemu komunizma i postkomunizma, pišu o “pravoslavlju“ i “svetosavlju“ kao o dva pravca srpskog religijskog razvoja, dva hronološki i vrijednosno odvojena puta i pojma.
Definicija “svetosavlja“ kao pravoslavlja „srpskog stila“ nije shvaćena kao stil srpske ikonografije i arhitekture u pravoslavnom kanonu ili kao srednjovjekovna redakcija crkvenog slovenskog jezika, nego kao srpsko shvatanje pravoslavlja, nova intepretacija pravoslavlja, unošenje “srpskog“ sadržaja u pravoslavlje.
Preinačeni pojam Svetosavlja je izražen i u ideološki izmišljenoj “izjavi“ Svetog Save o vjerskoj i geopolitičkoj “nesvrstanosti“ srpskog povjesnog prostora i pravoslavnog naroda u odnosu prema Istoku i Zapadu, koja je pripisana pravoslavnom srednjovjekovnom svetitelju u profanoj vjerskoj literaturi iz jugoslovenskog perioda – da su Srbi i Balkan „Istok zapada i Zapad istoka“. Socijalistička Jugoslavija je, kao predvodnik pokreta “nesvrstanih“ naroda “trećeg svijeta“ u odnosu na SSSR, kreirala kult vjerski i politički “nesvrstanog“ svetitelja “nesvrstanog“ srpskog naroda.
Rečenicu religijskog relativizma, politički pripisanu Svetom Savi, jugoslovenski i ateistički vaspitani Srbi do danas deklamuju kao duhovnu i državnu dogmatsku doktrinu, kao zavjetno vjersko i geopolitičko evroatlantsko opredjeljenje srpskog naroda. U državnom programu političke neutralnosti Srbije prema Istoku i Zapadu, političari sadašnje i prethodne vlasti, koriste izmišljenu izjavu Svetoga Save u promociji religiskog relativizma i evroatlantskog ekumenizma radi religijskih, a ne samo političkih evroatlantskih integracija.
