Srpski Valter Skot i ћирилица
Piše: Ognjen Vojvodić
Na današnji dan 1780. godine rođen je Milovan Vidaković, prvi popularni i najčitaniji srpski romanopisac svog vremena. Vidaković je među srpskim književnicima i čitaocima nazivn „srpskim Valterom Skotom“.
Milovan Vidaković je bio filolog koji se zalagao za oslobađanje srpskog jezika od turskih i njemačkih riječi, jer je srpski jezik pod petovjekovnom osmanskom okupacijom poprimio mnogo turskih riječi, a srpski narod pod austrougarskom okupacijom mnogo njemačkih i latinskih riječi, zbog čega je bilo potrebno oslobađati jezik od nametnutih stranih riječi i vraćati u život potisnute srpske i slovenske riječi.
Zato je Milovan Vidaković bio protivnik austroslavističke jugoslovenske reforme srpskog jezika i pravopisa, kojom je srpski jezik uprošćavan i primitivizovan, kodifikovan kao krajnje kolokvijalan govor, odvajan od srpskog kultivisanog književnog jezika. Takođe, austroslavističkom reformom, tkz. Karadžićevom, iz srpskog su uklanjane slovenske riječi, srpski jezik je odvajan od slovenske osnove jezika, prvenstveno od ruskog jezika i pisma kao najvećeg slovenskog jezika pravoslavne pismenosti, a u srpski jezik programski unošeni turcizmi i tuđice drugih jezika.
Milovan Vidaković je bio podržan od osnivača Slavistike filologa Jozefa Dobrovskog u korišćenju srednjeg sloga, jer je Dobrovski smatrao da Srbi zaslužuju kultivisan književni jezik, a ne svođenje srpskog standarda na prosti govor i dijalekat. Podržan od Dobrovskog Vidaković je napisao slovensku gramatiku koju je završio početkom 1817. godine. Poštovao je predanje ćirilične pismenosti i bio protiv austroslavističke reforme srpskog pisma, kojom je srpsko složeno ćirilično pismo svedeno na glasovni prosti pravopis, na surogat ćirilice.
Prostom srpskom ćilicom srpski jezik je pripajan srpsko-hrvatskom jugoslovenskom jezičkom jedinstvu latinske pismenosti, i uvođen u proces preimenovanja srpskog jezika. Zato je austroslavistička propaganda napadala Milovana Vidakovića preko srpskih saradnika austroslavističke kancelarije, kao što su bili Karadžić i Daničić.
Popularna i poznata je u istoriji srpske književnosti polemika Karadžića i Vidakovića, započeta Karadžićevom negativnom kritikom Vidakovićevih romana: prostačkim ismijavanjem scena iz romana, zanemarivanjem konteksta, smisla i slobode umjetničkog djela, i uopšte romana kao književne forme.
Zapravo, razlog Karadžićevog napada je bilo Vidakovićevo zalaganje za cjeloviti ćirilični pravopis i književni jezik, kojima je srpski narod bio vezan sa pravoslavnim predanjem pismenosti i pismima pravoslavnih naroda, i bio dio kulture i kontinuiteta književnih jezika pravoslavnih slovena, prvensveno sa najvećim slovenskim pravoslavnim narodom – ruskom carevinom i crkvom.
