Sveto mesto koje Srbi ne pamte uvek po dobru

Putuje i piše: Predrag T. Savić, advokat i pisac 

Fanar ili Fener, sedište Vaseljenske patrijaršije, prvi je po časti tron u Pravoslavnoj vaseljeni.

Crkva Svetog Đorđa, njen Saborni hram, podignuta je 1720. godine. U njoj se čuvaju velike duhovne vrednosti: mošti Sv. velikomučenice Jefimije, Sv. Solomonije, Sv. Teofane, deo stuba na kome je Hristos šiban kao i vredne mozaičke ikone Bogorodice Pamakaristos i Svetog Jovana Krstitelja iz 12. veka. Ovaj hram sliči ranohrišćanskim bazilikama, jer usled osmanijskih zabrana nema kupolu i zvonik!

Antički Vizantion se ne pominje u Novom Zavetu, a potonje lokalne pretenzije na navodno apostolsko poreklo arhijerejske katedre u tom gradu ozvaničene su tek nakon 4. veka. U međuvremenu je u Vizantionu ustanovljena episkopija, koja je bila potčinjena mitropoliji Herakleje u Trakiji. Ta episkopija je dobila na značaju tek u prvoj polovini 4. veka, kada je stari Vizantion za vreme vladavine cara Konstantina (306-337) prerastao u Konstantinopolj – Novi Rim, postavši druga prestonica Rimskog carstva.

Latinski krstaši osvajaju 1204. godine Konstatinopolj, a posle toga patrijarh premešta svoje sedište u Nikeju, gde je ostao u izgnanstvu sve do 1272. godine.

Zatim Carigrad pada pod Turke 1453. godine. Taj događaj je uticao da se znatno svede crkvena važnost Carigradske patrijaršije. Vaseljenska Patrijaršija postoji i živi u teškim uslovima pod vladavinom Osmanlija. Nekada u Turskoj živelo oko 200 hiljada Grka, a danas ih je ostalo jedva dve hiljade u Istanbulu.

U srpskoj istoriji posebno se spominje fanariotski patrijarh Samuil Carigradski (1763—1768), glavni vinovnik ukidanja Srpske patrijaršije (1766) i Ohridske arhiepiskopije (1767).

Patrijaršijskim i sinodskim Tomosom iz 1922. godine, broj protokola 1148, † MELETIJE po milosti Božjoj Arhiepiskop Carigrada, Novoga Rima i Vaseljenski Patrijarh dao je autokefalnost Srpskoj pravoslavnoj crkvi (SPC).

Aktuelne odluke iz domena crkvene diplomatije Vaseljenske patrijaršije u poslednje vreme izazivaju dosta nezadovoljstva u većem delu pravsdlavnog sveta. Posebno je sporna odluka o davanju autokefalnosti Pravoslavnoj crkvi u Ukrajini, kiju priznaju samo još tri helenske crkve- kiparska, grčka i Antiohijska patrijaršija! Vaseljenski patrijarh Vartolomej Drugi pokušao je da se zbezuspešno umeša ubrešavanje raskola između SPC i MPC.

Dnevna crkvena politika, ipak, ne može da umanji nevrovatan istorijski značaj i sjaj Vaseljenske Patrijaršije!