Turističke akcije Smederevske Palanke i okoline

Verovatno najpoznatiji i najzanimljiviji turistički potencijal u opštini Smederevska Palanka je Kudrečko jezero, koje se nalazi na izlazu iz grada prema Krnjevu. U pitanju je jezero srednje veličine, pogodno ne samo za odmor, već i za ribolov, ali i vodene sportove. Jezero ima uređene plaže za kupanje.

Posetioci na raspolaganju imaju i dobar restoran koji je sagrađen bukvalno na obali jezera, sa velikim parking prostorom.

Turisti koji dođu u ovaj grad obavezbo posete i Palanački kiseljak, sa izvorima čuvene mineralne vode „Karađorđe“.

Svojevrsna turistička atrakcija grada na Jasenici su i njegovi verski objekti. Svakako je najpoznatiji manastir Pinosava, koji se nalazi u ataru sela Kusadak. Pravoslavna svetinja iz srednjeg veka smeštena je u dolini koja je obrasla visokom šumom i predstavlja pravu oazu u kojoj vernici mogu ne samo da zadovolje svoje verske potrebe već i da se odmore.

Lepa za pogledati je i gradska crkva, stara više od vek i po, koja je posvećena Svetom preobraženju Gospodnjem.

Još su zanimljivije dve crkve brvnare koje se nalaze na teritoriji ove opštine a po gabaritima su verovatno najveće u Srbiji. Crkva brvnara posvećena Svetom Iliji nalazi se u palanačkom starom gradskom groblju, stisnuta između krstova i drugih spomenika, iz čijeg izgleda i natpisa na njima naprosto izbijaju vekovi burne istorije ove šumadinske varoši.

Ako se gleda površina crkava bez trema, natkrivenog dela uz svetinje, ovo je po površini najveća crkva brvnara u Srbiji.

Započeta je 1827. a završena sledeće godine. Po zvaničnoj verziji, glavni zadužbinar je bio Miloš Obrenović.

Druga znamenita crkva brvnara nalazi se u selu Selevac. I dok je crkva u Palanci nekako utonula u tišinu i sivilo groblja, a sveštenici u nju dolaze samo da vrše službu, crkva u Selevcu živi punim životom. Ima sveštenika i po spoljašnosti i izgledu porte uopšte ne izgleda kao svetinja koja će za nekoliko godina napuniti dva veka postojanja.

Sagrađena je u periodu od 1827. do 1832. godine. Po predanju, na inicijativu Stanoja Glavaša, najvećeg hajdučkog harambaše u okupiranoj Srbiji krajem 18. i početkom 19. veka, docnije jednog od vođa Prvog srpskog ustanka.

Turiste privlači i znamenita Kamena ćuprija u Staroj čaršiji, koju su Austrijanci podigli 1730. godine, u vreme kad su ovaj kraj držali pod okupacijom. Predanje kaže da je ovaj most sagrađen od kamena koji je uziman sa ruševina crkve na Vidovoj vodi, koju je navodno podigao knez Lazar Hrebljanović.

Samo desetak kilometara od Smederevske Palanke, u Velikoj Plani, nalazi se nekoliko istorijskih lokaliteta i znamenitosti koje imaju značaj za celi srpski narod, za njegovu istorijsku i duhovnu vertikalu i predstavljaju veliku atrakciju za turiste.

To su manastir Koporin, u kojem se čuvaju prst Jovana Krstitelja i, po tumačenju SPC,  mošti Despota Stefana Lazarevića, crkva u Radovanjskom lugu,  manastir Pokajnica, podignut u znak pokajanja zbog Voždovog ubistva i prva seoska osnovna škola u Srbiji sagrađena južno od Save.

Kad imaju zdravstvenih problema, posebno sa vidom, ljudi iz  Velike Plane ali i iz drugih krajeva Srbije pomoć ne traže samo kod lekara, već i u obližnjem manastiru Koporin. Rašireno je verovanje da umivanje  vodom iz česme koja se nalazi pored manastira poboljšava vid, pomaže zaceljivanje  svih rana i leči sterilitet, pa mesto posećuju vernici iz svih delova Srbije.

Po legendi,  lekovitost koporinske vode otkrio je, pre šest vekova, despot Stefan Lazarević, i koristio je za ispiranje rana svojih vojnika.

U znak zahvalnosti, u šumi iznad potoka, sin kneza Lazara i kneginje Milice podigao je crkvu, oko koje je, u novije vreme, sagrađen sadašnji manastirski kompleks. Njega, pored crkve Svetog Stefana, prvog velikomučenika i arhiđakona, sačinjavaju zimska kapela,  zvonara, konaci sa salama za goste, manastirski vinogradi i šuma sa izvorom lekovite vode.

Pisanih i drugih dokaza o vremenu kad je crkva podignuta nema. Na osnovu ktitorskog portreta na zapadnom zidu crkve, gde je Stefan Visoki prvi put prikazan sa znacima despotskog dostojanstva, krunom, skriptom i dolamom, istraživači su zaključili da se to dogodilo posle čuvene Angorske bitke 1402 godine, u kojoj je srpska vojska, pod despotovom komandom odigrala značajnu ulogu.

Ispod portreta počivaju mošti za koje SPC veruje da pripadaju upravo Despotu Stefanu, mada su najnovija istraživanja i obavljena DNK analiza zaključili da despot počiva u svojoj najvećoj zadužbini, manastiru Manasija, kod Despotovca.

Vladika Braničevski Ignjatije ne dozvoljava da se izvrši DNK analiza moštiju u Koporinu, uz filozofsko obrazloženje da despot počiva „tamo gde narod veruje da je on sahranjen“.

Široj javnosti malo je poznato da se u manastiru Koporin nalazi i prst Jovana Krstitelja. Prst je deo svetiteljeve ruke koja se čuva u Cetinjskom manastiru, u srpskoj Crnoj Gori i jedna je od najvećih sačuvanih hrišćanskih relikvija.

Prst se čuva u staklenoj škrinji, koja je u zimskom periodu posetiocima izložena u zimskoj kapeli, a na Cveti se prenosi u crkvu Svetog Stefana.

U zoru 26. juna 1817. godine u Radovanjskom lugu, desetak kilometara od Velike Plane prema Rači i Viševcu, rodnom mestu Đorđa Petrovića Karađorđa svirepo je ubijen vođa Prvog srpskog ustanka Karađorđe.

Ubistvo je naručio Karađorđev kum knjaz Miloš Obrenović, organizovao ga je drugi voždov kum, knez smederevske nahije, Vujica Vulićević a zločin je izvršio Nikola Novaković. Zajedno sa Karađorđem tu je ubijen i njegov pratilac Naum.

Karađorđevo telo je prvo bilo sahranjeno u Radovanjskom lugu a kasnije je, voljom njegovih naslednika, preneto u Topolu, gde je sjedinjeno sa odsečenom glavom.

Igrom sudbine, svi učesnici ovog tragičnog događaja su nesrećno završili živo a u nekoliko sledećih decenija zatrla im se porodična loza.

Po naređenju kralja Aleksandra Prvog Karađorđevića na mestu ubistva je 1936. godine podignuta crkva, umanjena verzija crkve na Oplencu, zadužbine Kralja Petra.

Narod je crkvu nazvao Zahvalnica, a SPC joj je dala ime Svetog argangela Gavrila. Oltar crkve je na mestu gdje je Karađorđe ubijen na spavanju, a u naosu crkve  je izložen Karađorđev portret u prirodnoj veličini, rad poznatog srpskog slikara Paje Jovanovića. Karađorđe je prikazan u trenutku kada se hvata za srebrnu sablju, obučen u narodno crno odelo, sa crvenom lentom preko grudi kao znakom dostojanstva. Portret je urađen tako da voždove oči prate posetioca gde god da stane.

Na sredini puta između Radovanjskog luga i Velike Plane nalazi se manastir Pokajnica, sa crkvom koja je posvećena Svetom Nikoli.  Crkvu je 1818. godine podigao Vujica Vulićević. Vjeruje se da je to učinio da bi okajao grehe zbog organizovanja ubistva kuma Karađorđa, ali nije razjašnjeno zašto crkvu pokajnicu nije podigao na mjestu ubistva, nego pet kilometara dalje.

Desetak kilometara od Velike Plane, u Krnjevu, nalazi se prva seoska škola u Srbiji, koja je otvorena 1779. godine.  Podignuta je pored crkve brvnare posvećene Svetom Đorđu koja potiče iz prve polovine 18. veka i jedna je od najstarijih crkvi brvnara u Srbiji.

Opština je školu renovirala a nastavnici iz obližnje krnjevačke osnovne škole, koja nosi ime Vuka Karadžića, u njoj povremeno organizuju nastavu. Da se deca na licu mesta napiju znanja sa izvora istorije.

Petnaestak kilometara od Palanke, kilometar od Velike Morave, nalazi se etno selo Moravski konaci, jedno od najlepših i najpoznatijih etno naselja u bivšoj Jugoslaviji. U rupi koja je nekad bila deponija smeća, privrednik Dragan Kostjerčević je, nakon čišćenja smeća, napravio veštačko jezero sa nekoliko malih ostrva i mostića.

Na obali jezera nalazi se prostrani etno restoran, sav od drveta.

Kompleks, koji se rasprostro na pet hektara, osim jezera i restorana, čini staro srpsko selo sa kraja 19. veka, sa desetak drvenih koliba. Smeštaj je organizovan upravo u tim drvenim kućama, na principu sobe sa kupatilom. Raspolaže sa 20 soba i 48 ležaja. Svaka soba ima sopstveno kupatilo, grejanje, klimu, TV prijemnik. Ishrana je organizovana u pomenutom restoranu.

Moravski konaci imaju dva otvorena bazena a u toku je izgradnja i novog hotela. Ponudu ovog lepog kompleksa na obali Velike Morave upotpunjuje crkva brvnara posvećena svetom Nikoli.

Dvadesetak kilometara od Palanke nalazi se srednjovekovno Smederevo, sa brojnim turističkim potencijalom i istorijskim spomenicima. Najvredniji prirodni potencijal svakako je Dunav, kraj kojeg je izgrađeno prelepo šetalište sa brojnim sadržajima.

Od ugostiteljskih objekata izdvaja se odmaralište Jugovo a nad Dunavom, na Sunčanom bregu dominira Vila Obrenovića.

Od istorijskih spomenika u Smederevu nezaobilazna za sve turiste je čuvena Smederevska tvrđava, poslednja prestonica srpske srednjovekovne despotovine.

*Realizaciju projekta „Smederevska Palanka – Od infrastrukture, politike i privrede do kulture“ sufinasirala je Opštinska uprava Smederevske Palanke