Tužna godišnjica: Sedam činjenica o Maričkoj bitki

Na današnji dan 1371. godine odigrala se Marička bitka, jedan od najtežih vojnih poraza u srpskoj istoriji. Toga dana propuštena je najveća istorijska prilika da Osmanlije budu izbačene iz Evrope i da njihova opasnost bude otklonjena za sva vremena.

Srpsku vojsku predvodila su braća Mrnjavčevići, kralj Vukašin i despot Jovan Uglješa. Njihov cilj bio je prodor prema Jedrenu i uništenje središta osmanske vlasti u Evropi, dok su se sultan Murat i glavnina njegove vojske nalazili u Maloj Aziji.

Da je srpski pohod uspeo, tok istorije Srbije, Balkana i čitave Evrope izgledao bi potpuno drugačije.

Evo sedam činjenica o Maričkoj bici:

1. Srpska vojska nije poražena zato što je bila pijanna

Tvrdnja da je srpska vojska uoči bitke bila pijana godinama se ponavlja kao nesporna činjenica, iako za nju ne postoji pouzdan istorijski dokaz.

Osmanski pisci često su hrišćanske vojnike predstavljali kao pijane, nedisciplinovane i moralno slabe. To je bio deo verske i ratne slike neprijatelja, a ne nepristrasan vojni izveštaj.

Zato priču o pijanoj srpskoj vojsci ne treba predstavljati kao utvrđenu istorijsku istinu.

2. Cilj pohoda bio je Jedrene

Braća Mrnjavčevići nisu krenula u pljačkaški pohod niti u običan pogranični sukob. Njihov cilj bio je Jedrene, tadašnje središte osmanske vlasti u Evropi. Namera je bila da iskoriste odsustvo sultana Murata i glavnine njegove vojske, razbiju osmansko uporište u Trakiji i zaustave njihovo dalje širenje.

Bio je to smeo pokušaj da se turska opasnost preseče dok još nije bilo kasno i najveća istorijska prilika da Osmanlije budu izbačene iz Evrope za sva vremena.

3. Srpska vojska stigla je pred vrata osmanske prestonice

Kralj Vukašin prekinuo je pohod protiv Nikole Altomanovića i požurio da se pridruži bratu Uglješi.

Srpske snage prešle su veliki put iz pravca Skadra, Prilepa i Sera, a zatim stigle do Černomena, u neposrednoj blizini Jedrena.

Dug i ubrzan marš svakako je mogao da iscrpi ljude i konje. Logor je podignut kraj Marice, na mestu koje je u slučaju iznenadnog napada i povlačenja moglo da postane smrtonosna zamka.

4. Osmanlije znale gde i kada da udare

Osmanski zapovednici imali su podatke o kretanju i položaju srpske vojske. Umesto otvorene dnevne bitke protiv brojnijeg protivnika, izveli su iznenadni napad na srpski logor. U tami su nastali pometnja, prekid komandovanja i borba bez uređenog poretka.

Teško oklopljeni vojnici nisu uspeli da se organizuju, a Marica im je presekla put za povlačenje. Mnogi su poginuli u borbi, dok su se drugi udavili pokušavajući da pređu reku.

Osmanlije nisu pobedile brojnošću, već obaveštenošću, izborom trenutka i razornim prepadom.

5. Na Marici su se borile srpske snage pod srpskim vladarima

Maričku bitku vodili su kralj Vukašin i despot Jovan Uglješa Mrnjavčević, velikaši Srpskog carstva i gospodari njegovih južnih oblasti.

Ne može se srednjovekovna istorija tumačiti prema granicama i nacionalnim identitetima nastalim mnogo vekova kasnije. To što su se oblasti Mrnjavčevića nalazile i na prostoru današnje Severne Makedonije ne pretvara njihovu vojsku u vojsku savremene makedonske države.

Osmanska tradicija mesto bitke naziva „Srpska pogibija“, što jasno govori koga su Osmanlije smatrale svojim protivnikom.

Marička bitka pripada srpskoj srednjovekovnoj istoriji. To nije pitanje dnevne politike, već istorijskih izvora.

6. Poraz je bio katastrofalan

U bici su poginula obojica predvodnika pohoda, kralj Vukašin i despot Uglješa. Sa njima je stradao veliki deo srpske vojske i najmoćnijeg plemstva južnih oblasti nekadašnjeg Dušanovog carstva.

Posle njihove pogibije nestala je najjača sila koja je Osmanlijama mogla da se suprotstavi u tom delu Balkana.

Pojedini hrišćanski vladari ubrzo su postali osmanski vazali, a put ka Makedoniji, Grčkoj i ostalim srpskim zemljama ostao je gotovo otvoren.

Kosovska bitka postala je središte srpskog narodnog pamćenja, ali je Marička bitka bila poraz koji je Osmanlijama omogućio da se trajno učvrste na Balkanu.

7. Junaaci sa Marice ne smeju biti zaboravljeni

U Srbiji se Marička bitka gotovo i ne obeležava. Nema velikih državnih svečanosti, vojnih počasti niti dovoljno mesta u javnom sećanju za kralja Vukašina, despota Uglješu i srpske vojnike koji su poginuli daleko od svojih domova.

Na području današnjeg Černomena u Grčkoj poslednjih godina služi se parastos poginulim srpskim ratnicima i čuva uspomena na njihov pohod. Oni su 1371. godine krenuli prema Jedrenu da zaustave osmansko širenje dok je to još bilo moguće. Izgubili su bitku i živote, ali nisu zaslužili da izgube i mesto u pamćenju svoga naroda.

Tekst: Ognjen Milićević (preuzeto sa grupe Društvo srpskih istoričara)