U čast malteškog viteza Petra Želalića!

Susreti pisaca iz dijaspore na Malti posvećeni su hrabrom pomorcu iz Boke Kotorske, a biće predstavljena i najnovija knjiga Predraga Savića o belom Rusu Anatoliju Ivanoviću

Na Malti se, u periodu od 23. do 26. aprila 2026. godine, održava Treći forum srpske književne dijaspore, jedinstvena kulturno-umetnička manifestacija koja svojim programom i konceptom prepoznaje potrebu za povezivanjem, afirmacijom i podsticanjem stvaralaštva srpskih autora rasutih širom sveta.

Ovaj skup zamišljen je kao prostor susreta, dijaloga i zajedničkog rada pisaca iz dijaspore, matice i regiona, sa posebnim naglaskom na negovanje srpskog jezika i očuvanje kulturnog identiteta. Njegov značaj ogleda se u tome što na originalan i tematski promišljen način spaja kulturno nasleđe otadžbine sa životom i stvaralaštvom Srba u inostranstvu. Ova inicijativa ističe se i po tome što na osoben način povezuje književnost, istoriju i kulturnu diplomatiju.

Nakon uspešnog prvog okupljanja održanog 2024. godine na Malti, koje je okupilo književnike iz osam država i rezultiralo zajedničkim zbornikom radova, ova manifestacija stekla je prepoznatljivost kao prostor trajne saradnje i razmene iskustava. Drugo okupljanje održano je 2025. godine, kada je utvrđena i tema trećeg susreta: Petar Želalić – kapetan u službi Malteškog reda.

Petar Želalić bio je pomorac iz Boke Kotorske iz XVIII veka čije je ime ostalo zabeleženo u istoriji Mediterana kao simbol hrabrosti i pomorske veštine. Godine 1760. nalazio se među hrišćanskim zarobljenicima na velikom osmanskom ratnom brodu Corona Ottomana. U trenutku pobune robova na brodu Želalić je preuzeo vođstvo i zajedno sa pobunjenim mornarima uspeo da savlada posadu i preuzme upravljanje brodom.

Ovaj izuzetan podvig završio se dolaskom plovila u luku Valeta na Malti, gde je predato Malteškom redu. Taj događaj učinio je Petra Želalića poznatim u pomorskim krugovima Mediterana, a njegovo ime ostalo je upamćeno kao primer hrabrosti čoveka sa istočne obale Jadrana koji je u složenim istorijskim okolnostima pokazao izuzetnu odlučnost i snagu.

U duhu susreta književnosti, istorije i kulture, ovaj skup biće prilika da se osvetli život i legenda ovog pomorca, ali i da se kroz književna čitanja, predavanja i razgovore sagleda širi istorijski i kulturni kontekst Mediterana u kojem su se tokom vekova ukrštale različite civilizacije. Poseban akcenat biće stavljen na stvaralaštvo srpskih pisaca u rasejanju, a ove godine u fokusu su srpski autori iz Danske (Ljiljana Bulajić, Časlav Savić i Aleksandar Bulajić), i govoriće se o načinima na koje savremeni autori čuvaju kulturno pamćenje i istorijske teme u svojim delima.

Program skupa, koji se održava u četiri malteška grada Masarskali, Birzebudži, Gziri i Valeti obuhvata, književne večeri i autorska čitanja, zatim sesije i diskusije učesnika, predavanja o istorijskom kontekstu života Petra Želalića, a biće organizovan i okrugli sto o savremenoj književnosti srpske dijaspore.

U subotu 25. aprila u Parohijskoj crkvi u Gziri, ulaz iz Triq Sir William Reid, pored nastupa učesnika Foruma i dodele nagrade „Rastko Petrović“ Ljiljani Bulajić, biće predstavljena i nova knjiga Predraga Savića „Gospodar knjiga“ o Anatoliju Ivanoviću belom Rusu, koji je stvorio srpske književne velikane, a završnog dana Foruma svoju izložbu radova nastalih tokom ovog okupljanja, u crkvenom domu u Birzebudži, otvoriće slikar dr Uglješa Colić.  Učesnici manifestacije, uz bogat kulturni program, obići će malteške znamenitosti, a biće prisutni i na Drugom bijanalu umetnosti u Valeti.

Ovaj književni susret okuplja pisce, istraživače, profesore, prevodioce i kulturne stvaraoce koji svojim radom doprinose očuvanju srpskog jezika, književnosti i kulturnog nasleđa širom sveta.

Organizatori manifestacije su Umetnička grupa ARTE iz Beograda i Srpski obrazovno-kulturni centar Sveta Jelena Anžujska sa Malte.