U Sopoćanima najlepša freska srednjeg veka
Na Svetskoj izložbi u Parizu 1961. godine Uspenje Presvete Bogorodice iz manastira Sopoćani proglašeno je za najlepšu fresku celog srednjeg veka.
Uspenje Presvete Bogorodice, najpoznatija i najveća freska manastira Sopoćani, živopisana je na središnjem delu zapadnog zida crkve o prostire se na 40 kvadrata.
Na kompoziciji je prikazan bol apostola, arhijereja, jerusalimskih žena, anđela i Hrista zbog smrti majke Bogorodice.
Oslikali su je između 1272. i 1276. godine najbolji zografi tog vremena koje je kralj Stefan Uroš doveo iz Carigrada.
Zadivljen sopoćanskim freskopisom čuveni engleski areheolog i istoričar umetnosti Dejvid Talbot Rajs napisao je da je teško poverovati da je išta lepše moglo biti stvoreno u celoj Vizantiji.
„Tankoćutna veličanstvenost likova u apsidi je posebno zadivljujuća, i teško je poverovati da je išta finije i lepše moglo biti stvoreno, čak i u celoj Vizantiji.
Nigde više boje nisu tako krasne ili tako ubedljive, nigde više likovi tako impresivni.
Brojni pojedinačni likovi koji ukrašavaju ne samo najniži raspon zidova veći i gornje delove na četiri palistera koj podržavaju kupolu, zadivljujuće su veličanstveni i dostojanstveni, dok su scene izražajne i izvaredno komponovane.
Čuvena Smrt Bogorodice na zapadnom zidu, posebno je efektna,” smatra Rajs.
Manastir Sopoćani, zadužbina kralja Uroša, najmlađeg sina Stefana Prvovenčanog, ušuškan između planina, podignut je na sopotu (izvoru) reke Raške.
Glavna manastirska crkva svete Trojice građena je u tipičnoj Raškoj školi. Fasada je urađena u romanskom stilu od sige, a živopis crkve predstavlja pravo remek delo srpske srednjovekovne sakralne umetnosti. Živopise su radili najbolji vizantijski majstori iz Carigrada.
Uz studeničko Raspeće i mileševskog Belog anđela, Uspenje Presvete Bogorodice predstavlja najpoznatiju fresku srpskog srednjovekovnog slikarstva.
