Velikan koji je verovao u Boga i srpstvo

Piše: Ognjen Vojvodić

Današnjeg datuma, 5. februara po pravoslavnom julijanskom kalendaru 1871. godine (kojem danas odgovara 18. februar gregorijanskog katoličkog kalendara), rođen je u Trebinju srpski diplomata i pisac Jovan Dučić.

O datumu Dučićevog rođenja postoje sporovi, Srpska akademija nauka navodi da je to 17. februar 1871. godine po katoličkom kalendaru koji je korišćen u Austrougarskoj, jer je u 19. vijeku taj datum odgovarao 5. februaru po pravoslavnom kalendaru. Prema poslednjim otkrivenim podacima iz Protokola pravoslavne škole u Trebinju Jovan Dučić je rođen 27. juna 1873. godine u Hrupjelu kod Trebinja, pretpostavlja se da je datum naveden po pravoslavnom kalendaru.

Osnovnu školu je završio u Trebinju. Učiteljsku školu je završavao u Sarajevu i Somboru. Radio je kao učitelj u srpskim školama u Bosni i Hercegovini. Bio je stalno pod istragom austrougarskih vlasti i protjerivan zbog pisanja rodoljubivih pjesama i publikacija. U vrijeme učiteljskog rada u Mostaru, u srpskom kulturnom društvu „Gusle“, sa Aleksom Šantićem i Svetozarom Ćorovićem, organizovao je književno društvo i objavljivao časopis „Zora“, ali je ubrzo uhapšen, zajedno sa prijateljem Svetozarom Ćorovićem, a zatim otpušten sa posla. Pošto mu je zbog toga zabranjen rad u državnoj službi radio je u manastirskoj školi u Žitomisliću.

Godine 1899. odlazi u Ženevu da studira Filozofsko-istorijski fakultet. Dobio je stipendiju vlade Kraljevine Srbije i bio izabran za predsjednika udruženja srpskih studenata u Švajcarskoj. Pravni fakultet je studirao u Ženevi i Parizu. Potom je 1910. godine stupio u diplomatsku službu Kraljevine Srbije i bio postavljen za atašea poslanstva u Carigradu čime je počela Dučićeva diplomatska karijera. Odlikovan je Ordenom Svetog Save četvrtog reda, u Beogradu, ukazom od 20. oktobra 1904. godine. Izabran je za dopisnog člana Srpske kraljevske akademije, a za redovnog člana 1931 godine.

Diplomatsku službu je nastavio u poslanstvima Kraljevine Jugoslavije u Rimu, Atini, Madridu, i Kairu (1926—1927), i kao delegat u Ženevi u Društvu naroda. Od 1932. do 1941. bio je poslanik u Budimpešti, Rimu i Bukureštu. Godine 1937. je postavljen za prvog jugoslovenskog diplomatu u rangu ambasadora u Bukureštu, a do raspada Kraljevine Jugoslavije bio je poslanik u Madridu.

Prvu zbirku pjesama ,,Pjesme“ objavio je 1901. godine. Dučić je za tu zbirku odabrao 93 pjesme, od 212 koje je napisao od svoje četrnaeste godine. Zbirka je štampana u pedeset numerisanih primjeraka, na posebnom papiru. Godine 1908, Srpska književna zadruga, u svom redovnom kolu, objavljuje drugu Dučićevu knjigu, takođe pod naslovom Pjesme. Ovim dvema knjigama, kao i nekim objavljenim esejima, Dučić postaje jedan od najuticajnijih srpski pjesnika početka XX stoljeća.

U vrijeme napada nacističke Njemačke na Kraljevinu Jugoslaviju Dučić je službovao u Madridu, kao opunomoćeni poslanik Kraljevine Jugoslavije, a kada je Španija priznala nacističku Nezavisnu državu Hrvatsku i prekinula odnose sa Jugoslavijom, u junu 1941. godine, Dučić se preselio u Lisabon, odakle je otputovao u Ameriku. U Sjedinjenm američkim državama je usmenom i pisanom riječju objavljivao podatke o genocidu koji se sprovodio nad Srbima u nacističkoj rimokatoličkoj Nezavisnoj državi Hrvatskoj.

Jovan Dučić se upokojio na Blagovijesti 7. aprila 1943. godine u Americi, u državi Indijana. Sahranjen je u porti srpskog manastira Svetog Save u Libertivilu. Šest decenija poslije smrti Jovan Dučić je prenesen u rodno Trebinje, gdje po njegovoj želji počiva u hramu manastira Mala Gračanica iznad Trebinja, projektovanom po Dučićevoj zavjetnoj želji prema izgledu srednjovjekovnog hrama Gračanica na Kosovu i Metohiji.

U bogatoj bibliografiji Jovana Dučića važno je istaći tri političke studije napisane i objavljene u Americi u toku Drugog svejtskog rata: Jugoslovenska ideologija, Federalizam ili centralizam, Dr Vlatko Maček i Jugoslavija. O genocidu nad pravoslavnim Srbima sprovođenom na prostoru nacističke Nezavisne države Hrvatske, napisao je pjesme: Vrbas, Lički mučenici, Na obali Neretve, Molitva, Večnoj Srbiji, Bosna, Na Carev Aranđelovdan, koje, kao i njegove političke studije, nije bilo dozvoljeno objavljivati u Socijalističkoj FRJugoslaviji. Poslije raspada Jugoslavije Dučićeve studije su objavljivane kao jedna knjiga pod naslovom „Vjerujem u Boga i u srpstvo,“ dok su pjesme o stradanju srpskog naroda u Drugom svjetskom ratu objavljivane kao posebne zbirke pjesama ili u novim izdanjima Dučićevih sabranih djela i izbora poezije.

VRBAS

Nosi, srpska rijeko, krv naših sinova,
jer krvave rijeke svud su naše međe;
Mačevi ubica svi su istog kova –
Sad nosi unuke kud nosaše pređe.

Primi krv nejači u svijetle pjene,
Sto puta je za te i prije umirala:
Da je ne poloču pogane hijene,
Da ne metnu u nju otrova i kala.

Naše su pobjede i zastave naše
Tvoj veliki zavjet gordosti i bijesa –
Jedine u tebi što se ogledaše,
I jedine ovdje digle do nebesa.

Bješe tada slavna a sad si i sveta,
Pjevaj sva krvava kroz njive i luge.
Naša zvijezda slave sad i dalje cveta:
Prije svačiji sužnji nego ičije sluge.

Nosi mora krvi da ih ne pokradu,
Nosi rijeko srpska, krv nevinih žrtvi:
Radosne pobjede heroji nam dadu,
Ali strašnu pravdu izvojuju mrtvi.