Vojne zastave u Knjaževini i Kraljevini Crnoj Gori

Za razliku od državnih-civilnih zastava (državne, dvorske i suverena) koje su za osnovu imale trobojku, vojne ili ratne zastave su imale za osnovu crvenu podlogu.

Osnovna vojnička zastava je četna ili stotinaška: na crvenom polju je bijeli krst sa bijelim obrubom (okvirom). Bijeli krst je negdje bez a negdje sa inicijalima vladara. Stotinaška zastava, kasnije nazvana četnom, ili „krstaš barjak“ u Knjaževini i u Kraljevini Crnoj Gori ostaće nepromijenjenog oblika.

Drugi tip je glavna zastava crnogorske vojske u narodu poznata kao alaj-barjak. U doba knjaza Danila (1851-1860) vojska se organizuje na desetinskom sistemu: desetine, stotine i Garda od hiljadu gardista. Za najveću vojnu formaciju – Gardu, ustanovljena je posebna gardijska zastava. Kao glavnokomandujući knjaz Danilo je imao svoju vojnu zastavu koju su nazivali alaj-barjakom.

Crnogorska vojska uredbom iz 1871. godine obrazuje nove formacije – bataljone i brigade u čiji sastav ulaze plemena, dok su sela obrazovala čete, iz kojih su se formirali bataljoni. Stotinaška i gardijska zastava su ukinute a ustanovljene četna, brigadna i bataljonska zastava. Četna zastava nije pretrpjela bitniju izmjenu u odnosu na stotinašku, izuzimajući to što je na nekima upotrebljavan inicijal knjaza Nikole na krstu „NI“. Iako je brigada vojna formacija koja u svom sastavu ima više bataljona (sastavljenih od četa), brigadne zastave se nijesu razlikovale od bataljonskih osim u kvalitetu korišćene tkanine.

Kao glavnokomandujući knjaz a potom kralj Nikola I je imao svoju vojnu zastavu, alaj-barjak, koja se nije bitno razlikovala od brigadnih, vjerovatno iz tog razloga jer su starješine brigada komandovale vojskom u njegovo ime.

Vojne zastave, krstaš i alaj-barjak upotrebljavali su se i nenamjenski prilikom državnih svetkovina a naročito „prilikom porodičnih, svatovskih i pogrebnih rituala“, tako da je vojnim naredbama zabranjivana svaka upotreba ovih zastava.