Sećanje na srpske junake Halijarda
U Pranjanima danas je obeležena 79. godišnjica operacije „Halijard“, u okviru koje su pripadnici Jugoslovenske vojske u otadžbini (JVUO) i lokalno stanovništvo omogućili evakuaciju oko 500 savezničkih avijatičara oborenih iznad tadašnje Jugoslavije.
Obeležavanje počelo u Memorijlnom centru na Galovića polju, gde je do pre nekoliko godina bila njiva sa krompirima, a danas je prelep spomenički kompleks. Venace su uz emitovanje himni SAD i Srbije, položili ambasador SAD u Srbiji Kristofer Hil, predstavnici vlade i vojske Srbije i prestolonaslednik Aleksandar Karađorđević.
Operacija „Halijard“ počela je u martu 1944. godine, kada je komandant JVUO general Dragoljub Mihailović naredio izgradnju piste sa koje je obavljana vazdušna evakuacija savezničkih pilota i u čijoj su izgradnji učestvovali meštani Pranjana i okolnih sela.
Prva evakuacija obavljena je 29. maja 1944, kada je sa tri transportna aviona DC-3 Dakota iz Barija evakuisano 35 članova britanske vojne misije, kao i 20 britanskih i 40 američkih pilota. U periodu od avgusta 1944, do februara 1945. godine avijatičari su prevoženi u američke baze u Italiji.
Predsednik Halijard fondacije Džon Kapelo istakao je, da je pranjanska priča , priča o prijateljstvu i žrtvovanju. U tu priču, kaže, uključeno je 14 muzeja u SAD. Svi oni upoznaju Ameriku o podvigu srpske vojske. Akademija ratnog vazduhoplovsta i predstavnici spašenih vazduhoplovaca, neguju priču o časti, hrabrosti i žrtvovanju. Kapelo je izrazio zahvalnost đeneralu Draži Mihajiloviću, njegovim četnicima i srpskom narodu.
Srpski ministarka kulture Maja Goković izrazila je zadovoljstvo što se posle decenija zanemarivanja slavi ovaj herojski poduhvat. Ambasador Hil je napomenuo da ova herojska misija, primer kako su nekada rešavani američko srpski problemi i kako ih u budućnosti treba rešavati.. U pranjanskoj pravoslavnom hramu služen je pomen junacima Halijard misije, a u lokalnoj OŠ „Ivo Andrić“ organizovana je izložba…
Prikazan i film Radoša Bajića
Nakon pet godina rada, ekipa filma „Heroji Halijarda“ sinoć je publici predstavila i priču o herojstvu jednog naroda na svečanoj pretpremijeri u Gornjem Milanovcu.
Prvom premijernom prikazivanju ratne drame koja govori o spasavanju savezničkih avijatičara u Drugom svetskom ratu prisustvao je deo glumačke i produkcijske ekipe filma, predstavnici Fondacije Halijard i brojni gosti.Svečana projekciji filma Heroji Halijarda organizovana je u Kulturnom centru Gornjeg Milanovca, a gledaoci su videli 140 minuta ratne drame inspirisane istorijskim događajem.Opština Gornji Milanovac bila je domaćin celog projekta, neki delovi filma snimani su na autentičnim lokacijama i u blizini Galovića polja u Pranjanima, gde se i odigrala čuvena misija Halijard, jedna od najuspešnijih spasilačkih operacija iza prijateljskih linija u istoriji svetskog vazduhoplovstva.
Tekst i fotografije: Predrag T. Savić
