Herceg Novi prvi otkrio „tajnu“ romana o Andriću
Intrigantno delo „Tajna ispod mrtve mačke“ advokata i pisca Predraga Savića promovisano u kući-muzeju jedinog srpskog nobelovca
Herceg Novi je grad u kojem se knjiga ceni i voli, i zato nije čudo što je baš u njemu Ivo Andrić, odličio da sazida svoju jedinu kuću u životu, koja je konačno pretvorena u Muzej dostojan jedinog srpskog nobelovca.
Ovaj događaj organizovali su Matica Boke i JUK Herceg fest. Prisutne je, među kojima je bio Mićo Roganović, generalni konzul Srbije u Herceg Novom pozdravio Mirko Mustur, predsednik Matice Boke i ujedno potpredsednik Opštine Herceg Novi.
– U ‘Tajni ispod mrtve mačke“ delu Predraga Savića koje govori o potrazi za izgubljenim romanima Ive Andrića o zvonima i Srbima rimokatolicima, dominira lepota srpskog jezika koja je protkana bezbrojnim preciznim istorijskim podacima, obrađenim po gotovo naučnoj metodologiji – istakao je prof dr Milorad Vukanović. – Posebno su mi zanimljivi, pa i emotivno dirljivi pojedini delovi ovog romana, koji ima jedinstvenu umetničku formu sa elementima eseja i istorijske studije, jer su mi iz mojih proučavanja i pisanja dobro poznate ličnosti poput: Marka Murata, Petra Kolendića, Koste S. Pavlovića, Slobodana Jovanovića, Branka Lazarevića , Milenka Vesnića, braće Iva i Luja Vojnovića, Mate Gracića i Viktora Novaka.
Neraskidive veze sa Srbima katolicima
Za razumjevanje ove teme, kako je rekao, potrebna su mnoga znanja potrebno je stvaralačko čitanje obdarenost i snaga da se onaj koji ima roman u rukama suoči sa napisanim “trgobama cijelog jednog života“.
-Iskustvo užasno, uvijek opasno. Knjiga je dakle tu, ali dijelo još skriveno možda sasvim odsutno, prikriveno u svakom slučaju romanu gdje se mogu pročita i detalji kako su hapšeni taoci poput Mata Gracića Srbina katolika koji je svjedočio Ivu Andrić, kakva je bila njegova uloga taoca u vrijeme austougarske okupacije u Dubrovniku, kako je bio nezadovoljan idejom da dvije države Srbija i Crna Gora, koje su imale svoje države i svoje zastave svoju prošlost, dostojanstvo i moralne principe, da bi se stvorila Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca odnosno Jugoslavije. Taj stav i nezdovoljstvo ovog poznatog Dubrovčanina došao je do izražaja u Drugom svjetskom ratu gdje su ljudi bacani u jame a da ne govorim o logorima rekao je Gracić budućem Nobelovcu čije je visine predvidio jedan drugi veliki Dubrovčanin grof Ivo Vojinović sa čijom pričom Predrag Savić počinje radnju svoje zanimljive knjige, rekao je Vukanović.
Na promociji je posebno bio inspirativan glumac i profesor Nenad Hadži Maričić, stalni član Drame Narodnog pozorišta u Beogradu, koji je naglasio da je sukob osnovna ćelija svake drame.
– I ja kao dramski stvaralac i dijete čija je majka Hrvatica, a otac Srbin prepoznao sam se u ovoj knjizi Predraga Savića. Kakav je to sukob Zapada i Istoka. Ovo je priča o nekim mračnim silama i kako bi rekao Siniša Kovačević “crnim vranama” za srpski narod na ovim prostorima, za Srbe koji žive među i sa Hrvatima. Kada ovo pročitate ostaje zapitanost na postojanje samog Srbina katolika. To je Andrić saopštio na simboličan način, a Savić nam prenio u svom romanu sa posebnim osvrtom na značaj zvona u pravoslavlju. Zvona su uvijek bila način između čovjeka i onog koji je bio iznad njega Zvona su najvažnija hrana. Narod kaže da je crkva bez zvona kao i čovjek bez usta. Zvona prate čovjeka od krštenja do smrti. Zvona pozdravljaju visokog gosta patrijarha, ali obavješvaju o smrti ali kada je i uzbuna i početak rata – kazao je Nenad Hadži Maričić.
On je pročitao iz knjige razgovor između Ive Andrića, Leposave Bele Pavlović i njenog oca Stevana Pavlovića, u kojem se jedini srpski nobelovac odrekao rimokatoličke vere zbog Stepanca i ustaških zločina.
Dokazi o bliskosti sa Dražinim pokretom
– Njegov prijatelj, veliki književnik Niko Bartulović, bio je zagriženi ideolog Organizacije jugoslovenskih nacionalista (ORJUNE). Bartulovića, jednog od najpoznatijih pisaca tog doba, partizani su bez suda likvidirali zbog učešća na Baškom kongresu. Obaveštajac Vladimir Vauhnih, blizak Andrićev saradnik bio je Dražin brigadni general i komandant snaga JVuO za Sloveniju (taj podatak je prećutao u autobiografiji da bi zaštitio svog brata Miloša i ostale pripadnike Plave garde). Na iskrena Andrićeva politička ubeđenja pored pripadništva „Mladoj Bosni“ u mladosti, tamnovanja u austrougarskim kazamatima, posebno je uticalo neraskidivo prijateljstvo sa plejadom Srba rimokatolika iz Dubrovnika na čelu sa grofovima Ivom i Lujom Vojinovićem, a svi oni su bili srpski monarhisti – rekao je Savić i nastavio:
-Andrić je kao pomoćnik ministra spoljnih poslova u Vladi Kraljevine Jugoslavije jedan od najpoverljivijih i najodanijih saradnika Milana Stojadinovića, za koga je u januaru 1939.godine napisao i potpisao čuveni referat o rešavanju albanskog pitanja. Ne treba zaboraviti da je Ivo Andrić bio u bliskim vezama sa Milošem Vasićem, Sretenom Žujovićem i Stevanom Moljevićem, ali i sa emigrantima Slobodanom Jovanovićem i Milošem Crnjanskim. Dakle, postoji mnogo istorijskih dokaza o Andrićevoj monarhističkoj orjentaciji i bliskosti sa pokretom Draže Mhailovića. Sve to su bile činjenice iz Andrićeve biografije, koje su mogle da ga u doba komunističke „pravde’ skupo koštaju.
Savić i dr Vukanović, saglasni su da Andrić nije prihvatio saradnju sa komunistima iz političkih ili ekonomskih pobuda već da bi sačuvao živu glavu .
Fotografije: Relja Savić i RTV Herceg Novi
