Crkva Svetog Preobraženja simbol grada kraj Jesenice

Jedan od simbola svakog grada i naselja u Srbiji je njegova mesna crkva. U Smederevskoj Palanci, gradu koji pripada Šumadiji ali čiji istočni delovi opštine se prostiru i u Pomoravlju, je to gradska crkva posvećena Svetom preobraženju Gospodnjem.

Podignuta je u slavu događaja koji se zbio na gori Tabor (ili Tavor) a tokom kojeg se božiji sin pretvorio u svetlost. Tabor je osamljena planina visine 588 metara u istočnom delu Izraelske doline, u donjoj Galileji, devet kilometara jugoistočno od Nazareta.

U hrišćanstvu se poštuje kao mesto Preobraženja Gospodnjeg. Na vrhu planine, postoje dva aktivna manastira: pravoslavni i rimokatolički.  U svakom od njih veruju da je izgrađen na mestu Preobraženja. Po Mateju, treće godine svoga propovedanja, Isus Hristos povede svoje apostole Jakova, Petra i Jovana u planinu Tavor. Isus se u toku naredne noći preobrazi pred njima i postade kao svetlost. Te noći se apostolima prikazaše i proroci Mojsije i Ilija i začu se glas Božiji, koji apostolima reče da nikad ne gube veru u Njega i Njegovog Sina.

U Srbiji ima više svetinja koje su posvećene preobraženju Isusa Hrista, a ova u Smederevskoj Palanci je svakako jedna od najvećih i najlepših. I jedan od najlepših građevinskih objekata iz 19. veka u ovom delu Srbije.

Nije preterano reći da ova crkva bdije nad gradom podignutom kraj reke Jasenice. Do nje vode svi putevi. Ako u Palanku ulazite od Topole nailazite kraj crkve. Ako prolazite od Velike Plane ka Mladenovcu ili Topoli takođe prolazite saobraćajnicom tik pored hrama.

I zbog toga što se nalazi u centru grada, pored najprometnijih saobraćajnica i zbog toga što u nju dolaze svi oni kojima je potrebna uteha ona je jedan od stubova oko kojeg se okreće život u gradu kraj Jasenice.

Palančani su crkvu počeli da grade 1865, a završili 1890. godine. Gradnja se otegla malo zbog para, jer je u pitanju velika građevina, malo zbog burnih vremena u kojima je Srbija živela u pretprošlom veku.

Iz spiskova koji su uklesani u mermerne ploče vidi se da je izgradnju crkve novcem ili materijalom pomoglo više od 300 stanovnika grada na Jasenici, koji se u to vreme zvao Hasan pašina palanka, što pokazuje koji značaj su Palančani davali njenoj izgradnji.

Posmatrano odozgo, u pitanju je jednobrodna građevina podeljena na oltarski prostor, naos koji je u predoltarskom prostoru proširen pevnicama sa severne i južne strane i pripratu sa galerijom i zvonikom.

U izgledu crkve dominira Hanzenov graditeljska škola, koja je ime dobila po najpoznatijem austro-ugarskom arhitekti iz 19. veka Teofilu Hanzenu. Njegov uticaj se najviše vidi na izgledu fasade i prozora.

Duh Hanzenove škole najuočljiviji je u razbijanju monotonije fasada postavljanjem u belom kamenu klesanih ulaznih portika sa baldahinom i prozorskih otvora u vidu bifora, trifora, kvadrifora i rozeta.

U unutrašnjosti crkve dominira prelep ikonostas, koji je, uglavnom, delo Steve Todorovića, jednog od najznačajnijih predstavnika romantizma u srpskom slikarstvu i njegove supruge Poleksije. Od četdeset i jedne ikone, Todorovići su oslikali trideset i osam.

Izbor tema izvedenih kompozicija, rađenih tehnikom ulja na grundiranoj podlozi, usaglašen je sa prostorom, pa su tako uz scene sa biblijskom i istorijskom tematikom zastupljeni i paradni portreti svetovnih i crkvenih velikodostojnika. Ikonostas palanačke crkve pripada tipu visokih razvijenih ikonostasa sa neoklasicističkim elementima.

A koliko Palančani drže do svoje svetinje govori i podatak da na početku školske godine osnovna škola „Olga Milošević“  učenike dovodi na moleban u Crkvu Svetog Preobraženja, na kojem se sveštenici, profesori i učenici zajednički mole da ih sve služi dobro zdravlje i da školska godina bude uspešna.

Jeste Srbija sekularna država ali je svakako u pitanju praksa o kojoj bi mogle da razmisle i druge škole i opštine.

*Realizaciju projekta „Smederevska Palanka – Od infrastrukture, politike i privrede do kulture“ sufinasirala je Opštinska uprava Smederevske Palanke