Dan kad je Hitler razorio Beograd
Nacistička Nemačka je bez objave rata 6. aprila 1941. godine napala Kraljevinu Jugoslaviju. Napad je počeo snažnim udarima vazduhoplovnih snaga, specijalnim dejstvima i brzim prodorima oklopno-mehanizovanih jedinica.
Za vazdušni „blic krig“ protiv Jugoslavije, operaciju „Kaznena odmazda“, Nemci i Italijani odvojili su 2.236 aviona svih tipova, od toga 1.062 bombardera, 885 lovaca i 289 izviđača.
Glavni cilj napada nemačkog vazduhoplovstva je bio: razaranje Beograda, demoralisanje vojske i naroda i uništenje jugoslovenskih vazduhoplovnih potencijala. Odluku, da se Beograd razori, doneo je lično Hitler 27. marta, razjaren vestima o demonstracijama u Beogradu protiv potpisivanja „Trojnog pakta“.
Izvršenje zadatka povereno je 4. vazdušnoj floti pod komandom generalpukovnika Aleksandra Lera. Operacija uništenja Beograda nosila je naziv „Strašni sud“ (Strafgericht).
Na stalnim i pomoćnim aerodromima uoči 6. aprila 1941. sile osovine su samo za napad na Beograd i okolinu, prikupile oko 880 aviona: 280 dvomotornih bombardera Dornije Do-17, Junkers Ju-88 i Hajnkel He-111 i 240 bombardera za obrušavanje Ju-87 Štuka, pozunatih po zvuku vazdušne sirenje tokom obrušavanja. Lovačku zaštitu ovih bombardera davalo je oko 280 jednomotornih lovaca Meseršmit Me-109F i 80 dvomotornih lovaca bombardera Meseršmit Me-110, koji su imali i zadatak da napadaju aerodrome oko Beograda.
Nekoliko dana ranije, pučistička vlada generala Simovića proglasila je Beograd otvorenim (nebranjenim) gradom. Bio je to poslednji doprinos Simovićeve vlade uveravanju Berlina da puč od 27. marta nije promenio ništa u odnosu na ranije potpisani „Trojni pakt“.
U 6.30 časova Beograd su napala 234 bombardera i 120 lovaca. Bombe su bacali 74 Ju-87 Štuka i 160 dvomotornih bombardera Dornije Do-17, Junkers Ju-88 i Hajnkel He-111. Lovci Meseršmit 109 i 110, koji su leteli na visini oko 4.000 metara sa zadatkom da štite bombardere od napada jugoslovenskih lovaca.
Njima su se suprotstavila 43 lovca Šestog lovačkog puka JKRV, kao i 40 protivavionskih topova i 36 protivavionskih mitraljeza kalibra 15 mm.
Šesti lovački puk su činile dve grupe: 32. vazduhoplovna grupa (tri eskadrile) na vojnom aeodromu Prnjavor kod manastira Krušedol u Sremu, sa 27 lovaca Meseršmit Me-109E. Na aerodromu Beograd u Zemunu bila je stacionirana 51. grupa istog puka, takođe sa tri eskadrile, ali je samo 102. eskadrila, koja je 5. aprila doletela iz Mostara, raspolagala sa deset Meseršmita Me-109E, dok su druge dve eskadrile imale samo šest domaćih lovačkih aviona IK-3 i dva zastarela francuska lovca Potez 63. Ukupno, ceo puk je raspolagao sa svega 43 savremena lovačka aviona.
Treba dodati i malo poznatu činjenicu da je jedno od naređenja jugoslovenskog 2. lovačkog puka (19 Meseršmita Me-109E na aerodromu kod Kragujevca, i 15 Harikena MK-1 u Kniću) bilo i odbrana Beograda, ako se ukaže potreba. Šta bi ta 34 moderna aviona značila odbrani Beograda, možemo samo da zamislimo. Međutim, izdajnici Hrvati pukovnik Dragutin Rupčić (komandant brigade, prebegao u NDH i postao “general vitez”) i potpukovnik Franjo Pirc (kasnije postao general zrakoplovstva NDH, ali je 1943. godine prebegao partizanima i postao načelnik Vazduhoplovnog odeljenja VŠ NOVJ, a zatim i prvi posleratni komandant JRV) upućivali su avione na nepotrebne zadatke, a većina njih je uništena na zemlji. Jedino je kapetan Živica Mitrović samoinicijativno poleteo u pomoć Beogradu, 7. aprila. Oboren je pošto je uništio dve Štuke.Baterije protivavionske artiljerije, koje su bile naoružane protivavionskim topovima čehoslovačke proizvodnje, bile su raspoređene na Kalemegdanu, Vračaru, Torlaku, Bežanijskoj kosi, Batajnici i oko sela Ovča kod Pančevačkog rita.Većina žitelja jugoslovenske prestonice zatečena je na spavanju, jer je bila nedelja. Predsednik vlade, general Simović, tog dana je udavao ćerku. U toku 6. aprila grad je bombardovan u četiri naleta, u 06.30, oko 11.00, oko 14.00 i oko 16.00 sati. U prvom napadu na Beograd, koji je bio i najžešći, bačeno je 197 tona razornih i zapaljivih bombi, a upotrebljene su i bombe od 1.000 kilograma sa padobranima radi postizanja što većeg površinskog dejstva po živoj sili i koje su predstavljale jedno od tajnih nemačkih oružja, do tada prvi put upotrebljeno u Drugom svetskom ratu. Drugi napad, sa 57 Štuka i oko 30 lovaca izvršen je nešto pre 11 časova. Treći napad je bio oko 14 časova sa 94 dvomotornih bombardera uz pratnju oko 60 lovaca. Oko 16 časova četvrti napad izvela je grupa od 99 Štuka u pratnji oko 60 lovaca.
Jedan broj Štuka, posle izbačenih bombi, u povratku je samoinicijativno piratski mitraljirao i pucao iz topova na civile izbeglice, koje su napuštale Beograd ili su se sakupljale na periferiji, koja je manje bila zahvaćena razaranjima i požarima.
Nemački napadi na Beograd nastavljeni su i u toku naredne noći, sa ciljem da se produži panika i pritisak na stanovništvo i vlasti u već razrušenom gradu. Oko 16 dvomotornih teških bombardera, kojima su veliki požari u Beogradu osvetljavali ciljeve, doletali su noću od 11 sati i kružili su nad gradom birajući ciljeve, neometani od avionske ili protivvazdušne odbrane.
Sutradan 7. aprila, napadi su nastavljeni sa znatno manjim snagama, jer je odbrana grada praktično bila uništena: od 43 aparata Šestog lovačkog puka oboreno je 18, a teško oštećeno još 12. Ostali su prebegli na alternativni aerodrom u Bijeljini, gde su uništeni u nemačkom napadu 12. aprila. Prvog dana je uništena i skoro cela PVO.
U toku prepodneva poslali su na Beograd 36 bombardera sa pratnjom od oko 20 lovaca, a popodne oko 16 časova iz Mađarske je doletela grupa od 24 bombardera, koju je takođe pratilo oko 20 lovaca Me-109. Ukupno je toga dana na grad bačeno oko 50 tona bombi, ali su lovci i štuke mnogo više nego prvog dana napadali civilno stanovništvo mitraljirajući ljude po ulicama i kolone izbeglica na avalskom i smederevskom putu streljačkim naoružanjem.
Bombardovanja su obnovljena 10. i 11. aprila, radi podrške nemačkim trupama koje su prilazile gradu i u ova dva dana u napadima je učestvovalo oko 60 aviona. Tako je od 6. do 12. aprila nemačka armija upotrebili 620 aviona, samo za bombardovanje Beograda, na koji su bacili oko 440 tona bombi.
Na Beograd je izručeno oko 440 tona razornih zapaljivih bombi. Poginulo je više od 2.500 ljudi. Uništeno je 627 zgrada, među njima do temelja srušeno izdanje Narodne biblioteke Srbije – ustanove osnovane 1832. – sa oko 300.000 knjiga, uključujući srednjovekovne spise neprocenjive kulturne vrednosti. Među bombardovanim objektima je i Stari dvor. Teže je oštećeno 1.600, a lakše 6.830 objekata.Nemački feldmaršal fon Klajst je na suđenju, posle rata, o tome rekao: -Vazdušni napad na Beograd 1941. godine je prvenstveno imao političko-teroristički karakter i nije imao ničeg zajedničkog sa ratom. To bombardovanje iz vazduha je bilo stvar Hitlerove sujete, njegove lične osvete.
Jugoslovenski lovci uspeli su da obore 23 nemačka aviona uz sopstvene gubitke od 18 oborenih i oštećenih aviona, dok je protivavionska odbrana oborila 27 nemačkih aviona. Prema priznanju samog komandanta nemačke 4. vazdušne flote generala Lera u baze u Mađarskoj, Austriji i Bugarskoj se oko 10 % aviona vraćalo sa oštećenjima. Iz
drugih nemačkih izvora ovaj broj oborenih aviona “Luftvafe” procenjuje se do 48, pošto se nekoliko aviona srušilo pre sletanja zbog teških oštećenja.
Piloti, branioci prestonice poginuli u aprilskom ratu 1941:
1. Miloš Žunić, poginuo 6. aprila kod Pančeva
2. Miho Klavora, poginuo 7. aprila kod manastira Krušedol
3. Vladimir Gorup, poginuo 7. aprila
4. Karlo Štrbenk, poginuo 6. aprila kod Glogonjskog rita
5. Dobrica Novaković, poginuo 6. aprila kod Beograda
6. Branislav Todorović, poginuo 7. aprila
7. Jovan Kapešić, poginuo 7. aprila kod Beške
8. Milivoje Bošković, poginuo 7. aprila kod Kovilja
9. Dušan Borčić, poginuo 6. aprila – pao u Sarajevsku ulicu
10. Milutin Petrov, poginuo 7. aprila kod ušća Tise u Dunav
11. Živica Mitrović, poginuo 6. aprila kod Šida
Beograd im se odužio jednom ulicom na Zvezdari („Deset avijatičara“) i spomenikom na novobeogradskom keju na Dunavu. Malo?
Tekst: Nebojša Vučinić (Pišem, dakle postojim)
