Crna Gora je, prema zvaničnim podacima američkog Ministarstva pravde, samo u periodu od 1997. do 2002. godine, imala 21 ugovor sa američkim PR i sličnim agencijama. Cilj kampanje je bio da se oblikuje novi nacionalni, demokratski, proevropski i transatlantski identitet, u osnovi različit od srpskog.
Trampov šef izbornog štaba bio je Pol Manafort, koji je našoj javnosti posebno interesantan lik, jer je po nalogu ruskog tajkuna Olega Deripaske (tadašnjeg vlasnika Kombinata aluminijuma u Podgorici) pomagao Milu Đukanoviću, odnosno Bloku za nezavisnu Crnu Goru, u referendumskoj kampanji 2006. godine. Deripaska je Manafortu iskeširao 10 miliona dolara!
U svakoj ozbiljnoj zemlji, ali ne i u Crnoj Gori, pokrenula bi se temeljna istraga o trouglu „Đukanović-Deripaska-Manafort“, kako bi se utvrdilo da li je tu bilo elemenata korupcije, odnosno da li je Deripaskin ulazak u Kombinat aluminijuma podrazumijevao i pomaganje kampanje za nezavisnu Crnu Goru, po usmenom dogovoru sa Đukanovićem, na čuvenim nezvaničnim, kafanskim susretima u „Grandu“.
No, nije Manafort bio jedini plaćenik iz Amerike, koji je odigrao značajnu ulogu u stvaranju nezavisne Crne Gore. Bog zna koliko je Đukanović opredelio novca, i iz kojih sve izvora, u predreferendumskom periodu, za angažovanje američkih PR službi, ali ponešto od toga smo uspeli da saznamo.
Ono što je za Trampa bio Manafort, to je za Đukanovića bio Milan Roćen, koji je bio glavni koordinator u odnosima između američkih javnih i tajnih službi sa crnogorskim režimom i njegovom tajnom policijom, a bogami i sa ruskim tajkunima.
Verovali ili ne, angažovanje američkih službi od strane crnogorskog režima, za potrebe postepenog i definitivno odvajanja od Srbije, počelo je još 1997. godine, u vreme sukoba Milo-Momir, a sve po slovenačkom oprobanom receptu, kucalo se na iste adrese u Vašingtonu. Slovenija je, naime, početkom devedesetih godina, u nastojanju da se otcepi od Jugoslavije, po zvaničnim podacima američkog Ministarstva pravde, na angažovanje američkih PR službi potrošila preko 52 miliona dolara. A glavna marketinška strategija je bila izgraditi svoj imidž na jakom antagonizmu prema „zaostaloj i nedemokratskoj“ Srbiji.
Deo te kampanje je bio i tekst u „Vašington tajmsu“, marta 1992. godine, šefa slovenačke diplomatije Dimitrija Rupela, pod naslovom „Više nego moralna fusnota u Jugoslaviji“, u kojem se navodi da pred svetom stoji više nego jednostavna odluka: izbor između dobre Slovenije i zle Srbije! Rupel je pozvao SAD da zadovolje svoju moralnu i demokratsku tradiciju i da postanu aktivni na Balkanu, protiv Srba, razume se.
Pet godina kasnije, stopama Rupela, odnosno Slovenije, krenuo je i Đukanović, odnosno zvanična Crna Gora, samo što se niko nikad nije našao da od američkog Ministarstva pravde zatraži podatak koliko je Crna Gora za to platila američkim službama. A da je ta informacija tražena, Amerikanci bi je dali, jer tamo je još 1938. godine usvojen zakon o transparentnosti takvih podataka (povod za donošenje tog zakona bilo je sprečavanje širenja njemačke nacističke propagande u Americi). Taj zakon pod nazivom „Foreign Agenta Registration Act“, proširen je 1966. godine, a obavezuje sve pojedince ili firme koje u javnoj i političkoj komunikaciji zastupaju strane klijente, da aktivnosti detaljno prijave Ministarstvu pravde, a javnost može da traži uvid u tu dokumentaciju.
Ono što se sigurno zna jeste da je crnogorska vlada imala svoje PR zastupnike u Americi još od 1997. godine, dakle, od trenutka kada je naprasno nastao preokret kod dela crnogorske političke elite u odnosu prema Beogradu. Crna Gora je, prema zvaničnim podacima američkog Ministarstva pravde, samo u periodu od 1997. do 2002. godine, imala 21 ugovor sa američkim PR i sličnim agencijama. Cilj kampanje je bio da se oblikuje novi nacionalni, demokratski, proevropski i transatlantski identitet, u osnovi različit od srpskog.
Nekim „čudnim“ slučajem, neke od tih američkih agencija, koje je angažovala crnogorska Vlada, radile su istovremeno i za Vladu Slovenije i za Vladu kosovskih Albanaca. Na prjer, „Pajper rudnik“ jedna od vodećih lobističkih i advokatskih firmi sa oko 1000 advokata i drugih saradnika od zapadne do istočne obale SAD. Jedan od najjačih strateških partnera ove firme je takozvana „Koen grupa“, preduzeće čijim upravnim odborom predsedava, ni manje ni više, bivši Klintonov ministar odbrane Vilijem Koen, čiji je zamenik bivši vrhovni komandant alijanse Džozef Ralsten, a glavni savetnik je Džordž Robertson, bivši generalni sekretar NATO-a i Blerov ministar odbrane za vreme NATO bombardovanja.
Osobine firme „Pajper rudnik“ sasvim odgovaraju profilima većine agencija za odnose s javnošću, angažovanim od strane eks-jugoslovenskih mušterija, pre svega nesrpskim – uglavnom su to dobro umreženi, moćni igrači sa dalekosežnim vezama u američkoj administraciji, ali i u medijima, priznati pripadnici američkih elitnih krugova.
U crnogorskom slučaju, doduše, postoji jedna zanimljivost koja odskače od ovakve savršenosti. „Pajper rudnik“ kao jednog od svojih uglednih saradnika navodila je i Harija Mekfersona, bivšeg glavnog savetnika predsednika Lindona B. Džonsona, poznatog liberala, borca za građanska prava šezdesetih godina i „goluba“ za vreme rata u Vijetnamu. Mekferson je decenijama bio suvlasnik ugledne advokatske i lobističke firme „Verner, Lipfert, Mekferson & Hend“, čiji su glavni savetnici bili moćni senatori Bob Dol i Džordž Mišel, obojica na spiskovima kontakata raznih PR firmi sa eks-jugoslovenskim klijentima i poznati aktivisti oko ratova na Balkanu.
Ova firma, pre nego što se 2002. godine fuzionirala sa „Pajper rudnikom“, zastupala je 2000. i 2001. godine i crnogorske interese u SAD. Prema suvoparnim navodima u izveštajima američkog Ministarstva praavde, bila je reč o „opštoj reprezentaciji klijenata radi unapređivanja boljeg razumevanja njihove (čitaj: crnogorske) spoljne politike u američkoj administraciji, u Kongresu, u medijima i u opštoj javnosti“.
Šta tačno sve iza ovih i sličnih napora promovisanja crnogorskog imidža i identiteta u Americi stoji, može lako da se nasluti. Činjenica je da je novokomponovana crnogorska vlada uskočila na isti voz kojim su putovali već od 1991/92. godine vlasti u Ljubljani, Zagrebu i Sarajevu, kao i paralelne političke strukture kosovskih Albanaca, sve pod zastavom „Dole Srbija!“
Naslovna fotografija: Milo, Marović i Lukšić sa Klintonom
Napisao: Ljubiša Moračanin (Sedmica)
