Promovisan zbornik o Savi Mrkalju

Piše: Svetozar Dančuo

U izdanju Krajiškog kluturnog centra iz Banjaluke i Udruženja krajiških Srba „Prelo“ iz Čikaga u Beogradu je u četvrtak 25. jula 2019. godine u prostorijama SKC „Ćirilica“ promovisan zbornik o Savi Mrkalju srpskom filologu i pesniku sa početka 19. veka.

Priređivač prof. dr Duško Pevulja sa Filološkog fakuleta u Banjaluci u zbornik, kojega je naslovio „Sava Mrkalj pjesnik i filolog“, uvrstio je radove Slavka Leovca, Nikole Grdinića, Duška Pevulje, Žarka Ružića, Dušana Ivanića, Milorada Pavića, Pavla Ivića, Aleksandra Mladenovića, Miloša Okuke, Jovana i Ivane Deretić i mitropolita Amfilohija Radovića. U ovo izdanje su takođe uvrštene Mrkaljeve pesme, najpoznatije delo „Salo debeloga jera libo azbukoprotres“, kraća biografija i popis literature.

O najnovijem delu o Savi Mrkalju govorili su prof. Vesna Arsić, novinar Danko Perić i prof. dr Duško Pevulja koji su ukazali na značaj Mrkaljeve reforme srpskog jezika i pisma koja je otvorila put  Vuku Karadžiću koji je jezičku reformu nastavio i primenio. Kako je naglasio prof. Pevulja i samim naslovom želeo je da istakne Mrkaljevo pesništvo koje je manje poznato od njegovog filološkog rada. Iako je sačuvano samo 12 pesama većina ih je uvrštena u antologije srpske poezije.

Dok je Vesna Arsić opširno govorila o njegovom radu sa prikazom do sada poznate biografije, Danko Perić se fokusirao na Mrkaljev boravak u Dalmaciji. Učesnici ovog skupa još jednom su ponovili da je potrebno da se i u školskim programima da više prostora Mrkaljevevoj reformi srpskog jezika i ćirilice, a pokrenuta je i incijativa da neka od osnovnih ili srednjih škola u Srbiji ili Republici Srpskoj ponese naziv po Savi Mrkalju.

U pratećem delu promocije nastupio je VIS (Vokalno-izbjeglički sastav), a otvorena je i izložba o aktivnostima Udruženja krajiških Srba „Prelo“, jedne od najmlađih, ali i najaktivnijih srpskih organizacija u Americi.

Zbornik „Sava Mrkalj pjesnik i filolog“  je u Banjaluci izašao kao zajednički projekat Krajiškog kulturnog centra „Sveti Sava“ i Udruženja krajiških Srba „Prelo“ iz Čikaga. Kako je najavio Svetozar Dančuo, član uprave UKS „Prelo“, knjiga će početkom sledeće godine, povodom 210. godišnjice od Mrkaljeve jezičke reforme, biti predstavljena srpskim zajednicama u Čikagu i Torontu.

Srpski filolog, prvi reformator srpske ćirilice i jezika, filozof, đakon i pesnik i jedan od najprosvećenijih Srba sa početka 19. veka Sava  Mrkalj rođen je 1783. godine u Sjeničaku na Kordunu (Vojna krajina). U svom delu Salo debeloga jera libo azbukoprotres objavljenom u Pešti 1810. godine zalagao za reformu tadašnjeg zastarjelog i nerazumljivog pravopisa i tražio primjenu fonetskog pisma baziranog na narodnom jeziku  i pravila „piši kako govoriš“.

Tadašnju staroslovensku i crkvenoslovensku ćirilicu, koja je imala 46 slova, sveo je na 29, od kojih su 24 u današnjoj srpskoj azbuci. Ovim idejama uticao je na Vuka Karadžića koji je u Pismenici 1814. godine upotrebio Mrkaljevu azbuku:

“Ja sada ovdje, imajući za namjerenje uspjeh srpskoga knjižestva, ne mogu druge azbuke upotrebiti nego Merkailovu, jerbo za srpski jezik lakša i čistija  ne može biti od ove”.

Prvu pismenost Sava Mrkalj je stekao u Sjeničaku na Kordunu, Bogosloviju je završio u Plaškom, Arhigimnaziju u Zagrebu, studij filozofije i matematike u Pešti. U srpskom manastiru Gomirje zamonašio se kao jeromonah Julijan. Umro je u Beču 1833. godine. Tek nedavno na incijativu slikarke Ljubice Mrkalj iz Pariza i Svetozara Dančua iz Čikaga postavljene su spomen-ploče na srpskim crkvama u Sjeničaku i Beču, mestima Mrkaljevog rođenja i smrti.