Simbol srpskog trajanja u Obudovcu

NAJVEĆA PRAVOSLAVNA CRKVA U BiH

Piše: Dušan Marić

Putnike koji iz pravca Bijeljine i Srbije posavskim koridorom putuju prema Šamcu i Banjaluci, posle Brčkog i Lončara već izdaleka na horizontu „sačekuje“ zvonik srpske pravoslavne crkve u Obudovcu, koji se izdiže nad posavskom ravnicom. Nije ni čudo, zajedno sa krstom zvonik je visok 46 metara.

Krajišnici koji su u leto 1992. godine, pod komandom pukovnika Slavka Lisice i Milana Martića, krenuli u proboj koridora do Drine i Srbije su mi pričali da im je zvonik crkve u Obudovcu bio jedan od orjentira kuda trebaju da jurišaju prema slobodi i prestonom Beogradu.

Vikipedija tvrdi da je posavska svetinja,  koja je posvećena Rođenju Presvete Bogorodice, do poslednjeg rata bila najveća bogomolja u BiH i najveća crkva Srpske pravoslavne crkve uopšte. Crkva je dugačka 27, a široka 22 metra. Sačuvana svedočanstva kažu da je donji deo moćne i skladne građevine sazidan od kamena zvanog siga, koji je na volovskim zapregama dovožen iz rudnika Opeža kod Modriče, a gornji deo od cigle.

Ali ona nije jedinstvena samo po veličini već i po okolnostima koje su pratile njeno podizanje, kao i po spomenicima koje su meštani Obudovca u porti crkve i njenoj okolini podigli svojoj plahovitoj istoriji. Junacima i jadnicima koji su ispisivali njene najslavnije i najtragičnije stranice. Sve na oltaru opstanka i slobode.

Sagrađena je na mestu gde se nalazila stara crkva, na zemljištu za koje se zna da je najmanje već 300 godina bilo crkvište. Mesto molitve za zdravlje živih i za pokoj duše mrtvih. Ne zna se pouzdano kada je stara crkva podignuta, ali se zna da su je Turci spalili 1859. godine.

Godinu dana ranije Obudovac je bio žarište seljačke bune koju su protiv mrskog Turčina podigli sveštenik Stevan Avramović iz Orašja i njegovi istomišljenici. U početku, ustanak se dobro razvijao, oslobođena teritorija je bivala sve veća, ali na kraju snaga ogromne carevine odnela je prevagu nad čežnjom za slobodom. Koja je Obudovac koštala 800 mrtvih i srušene crkve.

Nekoliko godina kasnije, kada su i na srpskoj i na turskoj strani rane zacelile, a dobra volja nadjačala međusobnu mržnju, Obudovčani su odlučili da sagrade novu crkvu. Veću nego što je igde u Bosni sagrađena. A Turci su odlučili da im pomognu. Ostalo je zapisano da su upravo „turske paše i veziri“ osmislili izgled crkve, bili njeni konstruktori.

Voljom sudbine, izgradnja crkve je trajala punih 18 godina. Celo jedno punoletstvo. Od 1864. do 1882. godine. Dugo je zidana ali svaki delić njenog današnjeg izgleda je opravdanje i za potrošeno vreme, i za utrošena sredstva i za uložena nadanja.

Osim Obudovca u podizanju svetinje učestvovali su meštani još 18 posavskih sela. Glavni izvođač radova je bio izvesni protomajstor Tasa iz Ohrida, sa svojim majstorima koje je doveo iz srpske Makedonije. Legenda kaže da ih je bilo pedeset.

U crkvi se nalazi jedan od najviših ikonostasa pravoslavnih crkvi – visok je 20 metara. Ikonostas ima 24 ikone, a svi svetitelji naslikani su u prirodnoj veličini.  Tri zvona u oltaru teška su preko dve tone. Ništa manje od crkve, pažnju putnika namernika privlače i spomenici koji su u njenoj porti podignuti srpskim junacima koji su u poslednja dva veka ginuli boreći se za  biološki opstanak svog naroda.

„Oni su padali i pobjeđivali smrt, prekoračili preko svojih tijela, da bi iz njihovih grobova, nicala sloboda srpskog naroda“, zapisano je na centralnom spomen-obeležju.

Na četiri strane glavnog spomenika postavljene su četiri spomen-ploče, za četiri vojevanja za krst časni i slobodu zlatnu. Nad svakom pločom stražu čuvaju orlovi. A na pločama brojke koje svedoče o razmerama stradanja srpskog naroda u Posavini. U pomenutoj Protinoj buni 1858. godine palo je 800 junaka i nesrećnika. U Prvom svetskom ratu njih 13. Drugi svetski rat je u Obudovcu pokosio 187 meštana, dok su od 1992. do 1995. u bitkama za stvaranje i odbranu Republike Srpske pale 74 žrtve.

Na različitim delovima ovog spomen-kompleksa, pred čijom lepotom i energijom koja zrači iz svake stope zastaje dah, ispisana su imena svih stradalih, koja su generacije uspele da sačuvaju od zaborava.

Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika u Sarajevu je 2005. godine crkvu u Obudovcu i groblje koje se pored nje nalazi proglasila za nacionalni spomenik BiH.

Impresivna tradicija

Obudovac, selo čije ime samo kazuje njegovu istoriju, vekovima važi za jednu od najsnažnijih tvrđava srpstva u Posavini. A osim burne istorije, velelepne crkve i brojnih spomenika, o toj borbi svedoče i seoska škola, koja postoji 186 godina i Srpsko prosvetno-kulturno društvo „Prosvjeta“ koje je pre dva meseca proslavilo 116 godina rada.