Roman koji nam otkriva nepoznatog Andrića

Delo intrigantnog naziva „Tajna ispod mrtve mačke“ Predraga Savića o jedinom srpskom nobelovcu, promovisan je u Muzeju Hercegovine u Trebinju, a pored autora o romanu je govorio poznati Trebinjac Drgana Kovač 

Knjiga „Tajna ispod mrtve mačke – priča o izgubljenim romanima Ive Andrića“, ponatog advokata i pisca Predrga Savića, zajednički izdavački poduhvat „Narone prosvete“ i „Filipa Višnjića“, imala je promociju u Muzeju Hercegovine u Trebinju,  i to kao prateći program pozorišnog „Festivala festivala“, jedne od najdugovečnijih teatarskih fešti nekadašnje Jugoslavije (sada sa sedištem u Republici Srpskoj) .

–  Ovaj Festival  se održava po 67. put u Trebinju  i sastavni je deo „Trebinjskog kulturnog ljeta“, tako da promociju moje knjige pod okriljem ovih manifestacija i to još u Muzeju Hercegovine, jednom od najrespekatabiknijih  na prostorima jugoistočne Evrope,  doživljavam kao veliku čast – istakao je u razgovoru sa novinarima Predrag Savić. – Činjenica da je Muzej Hercegovine duhovno i  materijalno čedo  velikog Jovana Dučića svemu tome daje posebnu draž. Kako su i Dučić i Andrić dugo  bili angažovani  u  diplomatiji, najveći deo trebinjske književne večeri posvetio sam tom  vremenu i aktivnosti Andrića  u oblasti spoljne polite.

Savić  je naglasio da je Andrić je kao pomoćnik ministra spoljnih poslova u Vladi Kraljevine Jugoslavije bio  jedan od najpoverljivijih i najodanijih saradnika premijera (ujedno i ministra spoljnih poslova) Milana Stojadinovića, za koga je u januaru 1939. godine napisao i potpisao čuveni referat o rešavanju albanskog pitanja – kaže SAvić.

On podseća da je taj referat koji se čuva u Arhivu Srbije, bio tema razgovora grofa Ćana i ostalih italijanskih zvaničnika sa  Stojadinovićem.

– Informacije o Andrićevom životu između dva rata i njegovoj diplomatskoj karijeri pronalazimo zahvaljući pokojnom velikom piscu Miroslavu Karaulcu – ističe Savić i dodaje:

–  Tako saznajemo da Andrić kao diplomata nije bio beskičmenjak i plašljivac bez stava i mišljenja. Naprotiv! Digao je prvi glas kada su Nemci uhapsili 183 profesora u Poljskoj sa Jagelonskog univerziteta. Zahvaljujući Andrićevom protestu( kojem su pridružile i neke druge diplomate) kod Geringa i Hitlera, oslobođen je 101 profesor, tačnije svi oni koji su bili stariji od 40 godina. Karaulac je do detalja opisao Andrićevu borbu za izbavljenje 200 srpskih diplomata iz država koje je porobio Hitler i koji su držani u konfinaciji na Bodenskom jezeru. Po povratku tih diplomata u Beograd, Nemci su uhapsili njih jedastoricu i to kao strane špijune. Andrić opet žestoko protestovao. Porodicama uhapšenih Andrić je nesebično finansijski pomogao sve vreme rata. Pare za tu pomoć obezbedio je prodajom svog mercedesa, koji je kupio dok je kao diplomata boravio u Nemačkoj.

Govoreći na ovoj promociji dr Dragan Kovač, trebinjski lekar i autor šest vrhunskih romana, rekao je da u drugoj ravni imamo čitavu plejadu poznatih i manje poznatih ljudi iz Andrićevog bliskog predratnog i ratnog okruženja, po pravilu intelektualaca-antikomunista, čiji dijalozi odslikavaju bivšeg visokog diplomatu u svjetlu čovjeka na vjetrometini, na ivici noža, razapetog između svoje delikatne prošlosti i prijeteće sadašnjosti.

– Jer, ne zaboravimo, mnogi od tih njegovih prijatelja bili su angažovani na strani DM, kako Savić označava otadžbinski pokret po inicijalima poznatog Đenerala! U tom kontekstu pomenimo veoma zanimljiv Andrićev razgovor sa njegovim prijateljem, ali i žestokim kritičarem Brankom Lazarevićem, koji taksativno nabraja imena 67 vrhunskih predratnih intelektualca i umjetnika koji su stradali ili umrlu u toku Drugog svjetskog rata i skreće pažnju na nacionalni vakuum koji je poslije njihovog odlaska nastao i koji će se teško moći neutralisati! – dr Kovač.

On ističe da je Savić dirljivo i upečatljivo opisao nemačko streljanje, 1941. godine u Valjevu, sina Živojina Mišića, Aleksandar Mišića i njegovog saborca Ivana Fregla.

– Pisac Savić je ovim djelom želio i da nadoknadi nepravdu koju Srbi često nanose velikanima koji su ih zadužili, kakvi su npr. bili bračni par ljekara Hiršfeld, Ludvik i Hana – napominje dr Kovač. – Ovo dvoje Poljaka su dali nemjerljiv doprinos u savladavanju pjegavog tifusa među srpskim stanovništvom i ratnicima u toku Prvog svjetskog rata, između ostalog i iznalaskom adekvatne vakcine, a danas u zemlji Srbiji nemaju nikakvog dostojanstvenog spomenika ili  obilježja.

Dr Kovač primećuje da Dosta toga saznajemo o Andriću, i onako usput, dok ga sada već potpuno zbrinutog i involviranog u koministički sistem, trojica visokih državnih funkcionera ispituju o pukovniku Vauhniku, obavještajcu svjetske klase koji je radio sa njim u berlinskoj ambasadi.

– Skoro da je nepoznat podatak da je taj sposobni i vispreni oficir u nekoliko navrata obavještavao Vladu u Beogradu o tačnom datumu bombardovanja Beograda, ali se predsjednik Vlade, general Simović nije obazirao, između ostalog i zbog toga što je baš tih dana udavao kćerku! – naveo je Drgan Kovač.

Pomenute Andrićeve razgovore sa njegovim savremenicima, kaže trebinjski lekar i književnik, Savić vrlo vješto koristi i da nam otkrije dosta detalja iz nobelovčevog ličnog i intimnog života, pa i onih  ljubavnih, kojih je bilo mnogo više nego što se misli.

– I na samom kraju, Savić nam kao svojevrsnu peripetiju, u stilu trilera, otkriva duboko čuvanu tajnu o nestalim rukopisima dva romana Iva Andrića, koji su ga mogli skupo koštati – zaključe dr Kovač. – Prvog o crkvenim zvonima, kojima je čitavog života bio opsjednut, i drugog, posvećenog ni manje ni više nego – Jasenovcu! A književna tajna kao i književna istina su nekada istinitije i od prave istine. To je svakako znao i sam nobelovac.